De
Saussure
De alledaagse,
vanzelfsprekende, verbinding
van klank en begrip
en van een grafisch beeld en begrip is nodig om elkaar te begrijpen
Welke
werkelijkheid?
De ontologische status der dingen kregen door de Saussures opmerkelijk
taal en tekentheorie een geheel nieuwe wending.
to on betekent
'het zijnde'
Op zoek gaan naar het antwoord op de vraag wat de meest fundamentele
bestanddelen van de werkelijkheid zijn en hoe die volgens de veronderstellingen
van filosofie en de wetenschap in elkaar zitten.
Er zijn dingen die niet zintuiglijk waar te nemen zijn, zoals 'het
zijn'
Wat
betekent dat?
Het
teken valt uiteen in dat wat betekend wordt, het betekende of de betekenis:
siginifié en dat wat betekent, het betekenende of betekenaar:
signifiant
Zijn
tekensystemen riten?
In zoverre
taal een systeem van tekens is, is zij vergelijkbaar met andere tekensystemen
zoals riten, gebruiken of signalen in het leger en politieke organisaties.
Semiotische
analyse
Semiologie
is de leer van de betekenissen.
De Saussure verklaarde dat er slechts een arbitrair verband bestaat
tussen een teken en de betekenis van dat teken.
Een teken bestaat volgens hem uit een betekenaar
het ‘fysiek’ bestaan van het teken in onze taal, ofwel
de signifier en
het betekende
het bedacht concept, ofwel de signified.
De semiotische analyse
als kwalitatieve analysemethode is geïnspireerd op dit model
van Ferdinand de Saussure.
Die wordt meestal gebruikt voor tekstanalyse en analyse van stilstaande
beelden, zoals foto’s of advertenties, maar ook in filmstudies.
Een voorloper is de semioticus Roland
Barthes.
Binnen feministische mediastudies
is semiotiek populair omwille van de mogelijkheden om betekenisstructuren
te ontrafelen naast het louter kijken naar aan- of afwezigheid van
vrouwen in de media.
|
|
tussen
taal en beeld
Taalgebruik
en klanknabootsing
Kinderen
leren
hun wereld kennen
op het zelfde moment dat ze hun taal leren gebruiken en klanken nabootsen.
Zo
ontwikkelen ze hun denkkracht
|
|
|
|
.
Het teken en de betekenis
De
eenheid van het teken
We denken bij het horen van woord 'boek' onmiddellijk aan een bundel
bedrukt papier, en niet aan een oliebol.
Als we het woord boom lezen zien we een algemene afbeelding van een
boomstam met een kruin voor ons. Het is een willekeurige boom die te
gebruiken is in een talige communicatie.
Dat is het voordeel van lettertekens
De
Saussure en de
structurele grondslag van het teken
De Zwitserse
taalkundige Ferdinand de Saussure
[1851-1913] blijkt een immense, filosofische, kracht te bezitten.
De Saussure was voor alles een taalwetenschapper. Zijn aandacht voor
de taal deelt hij met Nietzsche
en Freud. Deze drie denkers zijn dan ook van belang voor
een specifieke wending naar de taal.
De Saussures taaltheorie wordt pas interessant, nadat zijn theorie over
het taalteken naar andere takken van wetenschap: etnologie, psychoanalyse,
literatuurkritiek en filosofie worden vertaald.
Vanuit zijn inzichten kan een geheel nieuw methodisch perspectief gezien
worden.
De volgende sleutelbegrippen kom je tegen:
Structuralisme
De naam komt van de structurele linguïstiek.
De Sausure gebruikt inplaats van 'structuur' de term 'systeem'. Die
komen later vrijwel met elkaar overeen.
Deze taaltheorie wordt gemotiveerd door kritiek op twee filosofische
posities:
Atomisme en
Historisme
Atomisme is de filosofische leer die probeert
de werkelijkheid op enkelvoudige, niet verder te analyseren elementen,
terug te brengen.
Taal is volgens De Saussure onmogelijk tot enkelvoudige elementen terug
te voeren.
Woorden zijn niet de ultieme betekenisdragende elementen.
Er
zijn nog kleinere eenheden: klanken en fonemen. Die staan ook niet op
zichzelf, maar horen in principe wel bij elkaar.
Betekenis
De Saussure transformeert het woord 'betekenis'
naar het fonologische.
In de 19e eeuwse taalwetenschap wordt de oorsprong van de betekenissen
in hun ontstaansgeschiedenis gezocht.
Taal is een systeem van tekens
Het laat zich van binnenuit beschrijven als een dynamisch samenstel
van relaties . Deze relationele verbanden vereisen geen historische,
maar een structurele analyse.
Taaltheorie
Een gedachtenexperiment verduidelijkt de vanzelfsprekendheid van
de eenheid van het taalteken.
De alledaagse, vanzelfsprekende verbinding van klank en begrip, van
grafisch beeld en begrip ontbreekt.
Ontwikkeling
van het taalvermogen
Een kind leert al taalgebruikend en klanknabootsend zijn wereld kennen.
Taal [language]
bestaat uit een gesproken dimensie [parole]
en een systeem [langue].
Het eerste gaat om het individuele gebruik, het tweede is een systeem
met regels. Language kan niet los van parole bestaan. Het systeem van
de taal kan wel apart bestudeerd worden.
Tekentheorie
Het filosofisch belang van deze taaltheorie ligt voornamelljk in
zijn analyse van het teken [signe].
Voor De Saussure is de taal een deel van: de [semiologie],
de leer der tekens.
Akoestisch beeld
Als we een vreemde klankhoren proberen we er achter te komen wat
die betekent.
Gaat het om woorden als betekeniseenheden zoals stoel, bank, boek.
Structurele analyse
Het teken valt uiteen in dat wat betekend wordt [siginifié]
en dat wat het betekent [signifiant].
Signifié (Sé) is van psychische, signifiant (Sa) van fysiologische
aard.
Daarnaast is er nog sprake van iets negatiefs. Hun meest exacte kenmerk
is dat ze zijn wat de ander niet is.
Wijsgerige
implicaties
De Saussures tekentheorie heeft een filosofische kracht.
De funderende werking van het subject en de aanname van buiten de taal
bestaande zelfstandige entiteiten, worden vanuit zijn filosofie betwijfelt.
Dit is een verkorte tekst, u kunt de complete tekst opvragen:
|
|
