tussen taal en beeld


Ferdinand De Saussure
[1851-1913]


.

taalgebruik en klanknabootsing
Kinderen leren hun wereld kennen op het zelfde moment dat ze hun taal leren gebruiken en klanken nabootsen.
Zo ontwikkelen ze hun denkkracht

De alledaagse, vanzelfsprekende, verbinding van klank en betekenis en van een grafisch beeld en betekenis is nodig om elkaar te begrijpen


Welke werkelijkheid?


De ontologische status der dingen kregen door De Saussures's opmerkelijk taal en tekentheorie een geheel nieuwe wending.

to on betekent het zijnde
Op zoek gaan naar het antwoord op de vraag wat de meest fundamentele bestanddelen van de werkelijkheid zijn en hoe die volgens de veronderstellingen van filosofie en de wetenschap in elkaar zitten.

Er zijn dingen die niet zintuiglijk waar te nemen zijn, zoals 'het zijn'
Wat betekent dat?
Het teken valt uiteen in dat wat betekend wordt, het betekende of de betekenis: siginifié en dat wat betekent, het betekenende of betekenaar: signifiant

Zijn tekensystemen riten?
In zoverre taal een systeem van tekens is, is zij vergelijkbaar met andere tekensystemen zoals riten, gebruiken of signalen in het leger en politieke organisaties.

Semiotische analyse
Semiologie is de leer van de betekenissen.
De Saussure verklaarde dat er slechts een arbitrair verband bestaat tussen een teken en de betekenis van dat teken.
Een teken bestaat volgens hem uit een betekenaar
het ‘fysiek’ bestaan van het teken in onze taal, ofwel de signifier en
het betekende
het bedacht concept, ofwel de signified.

De semiotische analyse als kwalitatieve analysemethode is geïnspireerd op dit model van Ferdinand de Saussure.
Die wordt meestal gebruikt voor tekstanalyse en analyse van stilstaande beelden, zoals foto’s of advertenties, maar ook in filmstudies.



Roland Barthes [1915-1980]

Binnen feministische mediastudies is semiotiek populair omwille van de mogelijkheden om betekenisstructuren te ontrafelen naast het louter kijken naar aan- of afwezigheid van vrouwen in de media.

Barthes bouwde de theorie van De Saussure verder uit, door in te gaan op de betekenis en samenstelling van een teken. Hij concludeert dat een teken, meer specifiek, een beeld, op twee niveaus betekenis kan krijgen: denotatief en connotatief. De denotatieve betekenis bevindt zich op het letterlijke, beschrijvende vlak; de connotatieve betekenis is afhankelijk van de culturele en historische context van het beeld en de persoonlijke ervaring en kennis van de kijker op dat gebied.
Daarnaast stelt hij dat elk teken is opgebouwd uit twee componenten: de betekenisgever (signifier) en het betekenisgevende object (signified).
Met de signifier doelt Barthes op het daadwerkelijke geluid, woord of beeld en met de signified op het concept dat door dat geluid/woord/beeld wordt opgeroepen.
Volgens Barthes kan elk teken op deze manier ontleed worden en betekenis krijgen.

.

Het teken en de betekenis

De eenheid van het teken
We denken bij het horen van woord 'boek' onmiddellijk aan een bundel bedrukt papier, en niet aan een oliebol.

Als we het woord boom lezen zien we een algemene afbeelding van een boomstam met een kruin voor ons. Het is een willekeurige boom die te gebruiken is in een talige communicatie.
Dat is het voordeel van lettertekens, ze zijn te gebruiken voor meerdere woorden in uiteenlopende betekenissen.


De Saussure en de structurele grondslag van het teken
De Zwitserse taalkundige Ferdinand de Saussure [1851-1913] blijkt een immense, filosofische, kracht te bezitten.
De Saussure was voor alles een taalwetenschapper. Zijn aandacht voor de taal deelt hij met Nietzsche en Freud. Deze drie denkers zijn dan ook van belang voor een specifieke wending naar de taal.
De Saussures taaltheorie wordt pas interessant, nadat zijn theorie over het taalteken naar andere takken van wetenschap: etnologie, psychoanalyse, literatuurkritiek en filosofie worden vertaald.
Vanuit zijn inzichten kan een geheel nieuw methodisch perspectief gezien worden.


De volgende sleutelbegrippen kom je tegen:


Structuralisme

De naam komt van de structurele linguïstiek.
De Sausure gebruikt inplaats van 'structuur' de term 'systeem'. Die komen later vrijwel met elkaar overeen.
Deze taaltheorie wordt gemotiveerd door kritiek op twee filosofische posities:

Atomisme
en Historisme
Atomisme is de filosofische leer die probeert de werkelijkheid op enkelvoudige, niet verder te analyseren elementen, terug te brengen.
Taal is volgens De Saussure onmogelijk tot enkelvoudige elementen terug te voeren.
Woorden zijn niet de ultieme betekenisdragende elementen.
Er zijn nog kleinere eenheden: klanken en fonemen. Die staan ook niet op zichzelf, maar horen in principe wel bij elkaar.

Betekenis
De Saussure transformeert het woord 'betekenis' naar het fonologische.
In de 19e eeuwse taalwetenschap wordt de oorsprong van de betekenissen in hun ontstaansgeschiedenis gezocht.

Taal is een systeem van tekens
Het laat zich van binnenuit beschrijven als een dynamisch samenstel van relaties . Deze relationele verbanden vereisen geen historische, maar een structurele analyse.

Taaltheorie
Een gedachtenexperiment verduidelijkt de vanzelfsprekendheid van de eenheid van het taalteken.

De alledaagse, vanzelfsprekende verbinding van klank en begrip, van grafisch beeld en begrip ontbreekt.

Ontwikkeling van het taalvermogen
Een kind leert al taalgebruikend en klanknabootsend zijn wereld kennen.
Taal [language] bestaat uit een gesproken dimensie [parole] en een systeem [langue].
Het eerste gaat om het individuele gebruik, het tweede is een systeem met regels. Language kan niet los van parole bestaan. Het systeem van de taal kan wel apart bestudeerd worden.
Tekentheorie
Het filosofisch belang van deze taaltheorie ligt voornamelljk in zijn analyse van het teken [signe].
Voor De Saussure is de taal een deel van: de [semiologie], de leer der tekens.
Akoestisch beeld
Als we een vreemde klankhoren proberen we er achter te komen wat die betekent.
Gaat het om woorden als betekeniseenheden zoals stoel, bank, boek.
Structurele analyse
Het teken valt uiteen in dat wat betekend wordt [siginifié] en dat wat het betekent [signifiant]. Signifié (Sé) is van psychische, signifiant (Sa) van fysiologische aard.

Daarnaast is er nog sprake van iets negatiefs. Hun meest exacte kenmerk is dat ze zijn wat de ander niet is.

Wijsgerige implicaties
De Saussures tekentheorie heeft een filosofische kracht.
De funderende werking van het subject en de aanname van buiten de taal bestaande zelfstandige entiteiten, worden vanuit zijn filosofie betwijfelt.

Dit is een verkorte tekst.
De complete tekst aanvragen



16 11 2017



Stel je voor dat je plotseling in een volstrekt vreemde cultuur terecht komt.



Wanneer iemand tegen je spreekt, hoor je geen woorden maar een keten van klanken.



Als je met schrift geconfronteerd wordt, dan zie je alleen maar lijnen en punten. Geen enkele gedachte laat zich uit deze klanken of strepen afleiden.



Alles is willekeurig en arbitrair.
Er is geen talige communicatie.