Berichten
uit de
Samenleving


> startpagina

> index berichten uit de samenleving


 

tussen taal en beeld

JONGENS VAN HIER


Waar eens de wezen waren
netjes in rijen op de binnenplaats.
De handen schoon gewassen,
sliepen ze in bedden op een zaal.

Daar wonen nu mensen met uiteenlopende bezigheden,
daar spelen kinderen, ze leren over kleuren, vormen
dieren en dingen van deze tijd.
De stille binnenplaats gevuld met hun geluiden.

Waar eens wierook geurde op het altaar in de kapel,
spelen nu theatermakers hun verhaal voor de scholen van de stad.

De tien platanen staan er, met de eksters in hun takken.
Ze zien, ze horen alles aan,
nog steeds.

Henk van Faassen



 




Aan de Lauriergracht in de Amsterdamse Jordaan
Daar is een blinde muur met drie deuren.
Achter die muur, waar eerder het pakhuis 'Venetië' en de verffabrieken 'De Blauwselmolen' en 'De Indigo's ton' gevestigd waren, was het R.C.Jongensweeshuis 'in statu'.
Een katholiek initiatief om een weeshuis te stichten was indertijd niet naar de zin van de Gereformeerde Kerckeraad van de stad.
De Papisten worden in 1682 door de Burgemeester op het matje geroepen. Ze krijgen te horen: "sulks is in deze stad niet te dulden", maar ze worden stilzwijgend gedoogd want de weeskinderen moeten toch ergens heen.

Tegenwoordig geeft de linker deur toegang tot de Toneelmakerij, de middelste deur is de belangrijkste, die voert naar de binnenplaats. De rechter deur blijft gesloten, die gaf vroeger de regenten en andere belangrijke personen, toegang tot de Kapel van het weeshuis.

Acht jongeren van nu
Ze ontmoeten vier weesjongens van toen, nu mannen op leeftijd.

Sommige jongeren van nu zijn uit huis geplaatst en groeien op bij pleegouders.
Ze maakten samen de voorstelling 'JONGENS VAN HIER' in de Toneelmakerij en vertellen het verhaal over de nonnen en de jongens die hier stichtelijk opgevoed werden.
Er blijken dan meer overeenkomsten te zijn dan je op het eerste gezicht denkt.
De voorstellingen waren te zien van 15 t/m 19 mei 2018. Er zijn drie podcasts te beluisteren.
*)



Dit zijn wij
We willen proberen om je te vertellen over toen. Die mannen op het bankje zijn jongens van hier. Ze hebben ons verteld hoe het was, niet meer bij ouders wonen. In een vreemd bed onder een vreemd dak moeten slapen. Met vreemde volwassenen als vervangende ouders.
En het is gewoon ook theater. Dat vind ik tenminste.




Dit is de binnenplaats
Kijk maar even goed rond. Dit, deze baan, is de oudste kegelbaan van Nederland, als ik het goed heb.
Dit is de waterpomp, die doet het niet meer. De bomen, mooie bomen, platanen om precies te zijn, vandaar de naam van dit complex, 'De Platanen'.
Daar, achter, is nu een kinderdagverblijf, en aan deze zijde wonen nu mensen.




Bijna verdronken
Onlangs dook een krantenknipsel op waarin een verslag stond van het moedige optreden van Henk Schijvenaar, achterhoede speler in het Nederlands Elftal.
De verslaggever schreef:
"Door een bliksemsnelle reactie van de man die zijn roem op de groene grasmat verwierf redde hij het leven van de tienjarige Mario de Vries die op het punt stond in de Lijnbaansgracht te verdrinken. Het jongetje was met vriendjes langs de wallekant aan het spelen, struikelde en verween onder water. De voetballer kwam op dat moment met zijn auto voorbij. Hij aarzelde geen moment en dook zonder zich te bedenken in het smerige water van de gracht."

Mario kon het veel en veel later terugvertellen aan zijn kleinzoon.




Altijd je eten opeten ook al lust je het niet
Tot de laatste hap, de laatste verschrikkelijke stamppothap, die je niet gekauwd krijgt.
Ik heb geluk, ik heb een vreetzak tegenover me en ik kan het op zijn bord schuiven als Zuster Basilia niet kijkt.
Ik heb geen geluk ik krijg het niet weg. Zo'n hap die langzaam zoet wordt in je mond. Niet lekker zoet.

Sssssssht.



Wij moesten een zakdoek hebben, altijd
Die werd soms gewassen. Als we gecontroleerd werden moest je die laten zien. Als je geen zakdoek had, had je een probleem. En we wilden geen problemen.

We staan in de rij met op kop een Zuster. Om de beurt moeten we onze zakdoek inleveren.
Zonder in mijn zak te voelen weet ik dat ik 'm kwijt ben. Ik raak in paniek. Dan zie ik uit de rechter zak van de jongen voor mij een stukje stof steken.
Ik aarzel nauwelijks.




Zuster Cypriana

Uit liefde voor de wees
spruyt dit rooms-huysbestier
barmhartigheid en straf
is by de vader hier.


Wees een flinke ferme meid
die in bange uren,
stevig door de appel bijt,
ook al is het een zure.

de sonde stookt het
eeuwig vuur
de deugd baart vreugd
na stervensuur.


Geen telefoon tijdens het eten
en geen telefoon op je kamer
anders zwaait er wat
o o o kind dat zul je weten.

Het was bijzonder koud in de onverwarmde ruimten waar de jongens les kregen.
Om de tocht een beetje tegen te gaan stopten de weeskinderen opgerolde stichtelijke schrijfoefeningen in de kieren van de ramen.
Ze moesten schrijven:

Het leven is niet te lang om te leeren,
men moet van de wieg af beginnen en niet dan op den rand des grafs eindigen.




Daantje Goes
Wij zijn hier bijeengekomen om Daantje Goes bij te staan in zijn reis richting het hiernamaals.
We waarderen het enorm dat u met zovelen hier naar deze kapel gekomen bent, de kapel waar Daantje zelf ook zovele uren in devotie heeft doorgebracht.


Hij zat in het weeshuis toen Ton en ik er ook zaten.
Hem is zijn leven lang verteld dat hij onbelangrijk was.
Zijn moeder stond hem af.
De nonnen keken nauwelijks naar hem om.
Niemand kon hem beter maken toen hij ziek werd.

Hier zijn dan de bankjes.
Daar is het orgel en de uitverkorenen die in het koor mogen zingen, de koorknapen.
Daar hangt Christus. Het is hier echt heel mooi.
Kijk hier ongeveer staat de kist waar Daantje in ligt.
En hier en hier en hier brengen we zoveel uren door op onze knieën..
Op onze blote knieën.


Henk van Faassen woont nog steeds in het voormalig Jongensweeshuis en ziet en hoort wat de weesjongens hoorden en zagen.
31 5 2018


*) Voor de fragmenten van de teksten uit de voorstelling is gebruik gemaakt van het script.
DE TONEELMAKERIJ: JONGENS VAN HIER
regie: Eva Knibbe tekst: Vera Ketelaars Regieassistent: Peter van Heeringen
Spel:Hans de Groot, Mario de Vries, Hans en Ton van Sister (oudere generatie)
Dago Huygen, Su'aad Redan, Josephine Borst, Anne Vahle, Franka Wijngaarden, Daniel Wolin, Bridgetta Bais, Amina Nor. (jonge generatie)

foto's van het toneelspel:
©
Sanne Peper