Schrifttekens



tussen taal en beeld

.

Het schriftteken
draagt een betekenis
in zich

Het beeldteken
veroorzaakt een betekenis

 


Voetafdrukken
in het zand



Foto Jim Stafford/ Duncan McLaren / Joanne McSporra

Digitaal bewerkte voetsporen
op Calvert Island Canada
n
Een gebroken tak of een configuratie van stenen zijn als schrifttekens.
Ze brengen een boodschap over en laten een spoor van betekenissen na.

De beroemdste voetsporen uit de prehistorie zijn achtergebleven in vulkanisch as: van oermens Australopithecus afarensis, 3,6 miljoen jaar oud, in het Tanzaniaanse Laetoli.




Hiëroglyfen / Antoni Tàpies 1985



Kruis en cirkel / Antoni Tàpies
1980



Rentamans i libres / Antoni Tàpies






Metalen tekens, onbedoelde typografie op plaatsen waar woorden zonder nut blijven.



Geheimzinnige mededeling
op een binnenvaartschip
/ foto's Peter Toxopeus




Bookman / lettertype.
In 1920 een geliefde letter
in Amerikaanse advertenties.

Boterletter

Als een banketbakker een boterletter bakt zal hij zich weinig aantrekken van de literaire implicatie van zijn daad.

Chocolade letter

De koper van de chocoladeletter heeft al wat meer literaire pretenties. De letter zal een geschenk zijn voor iemand die een naam heeft die begint met die bepaalde letter.




SEL
[loch in eeuwigheid]
Reinier Lucassen /1993

Woorden als zoeklichten
Letters en beeldtekens gedragen zich op een manier die afstandelijk te noemen is. De betekenis van de boodschap die uitgedragen wordt is vooralsnog verborgen in een symboliek, maar wel uitnodigt om ontcijferd te worden.


 


Een cirkelvormige
geheimzinnige tekst




Het Hemelse Alfabet

Guillaume Postel [1510-1581]

Als een Goddelijke openbaring
door de kunstenaar ontvangen.
Antieke Hebreeuwse tekens staan als sterren aan het firmament en werden door Kabbalisten gebruikt.
Kabbala is het Hebreeuwse begrip voor "ontvangst en aanvaarding". Het is een esoterisch, een occult en geheim systeem om de schriftteksten te interpreteren.
Het wordt ook beschouwd als geheime orale boodschap met een mengsel van Joodse leerstellingen, Occultisme, Gnosticisme en Neoplatonisme.
Het Joodse Kabbala gebruikt numerologie om de boodschap van de Bijbel te interpreteren.



Rundschreibe XIV /
Ferdinant Kriwet / 1964

De cirkel als een vlak
De hedendaagse kunstenaar Kriwet noemt dit kijkteksten.
De letters komen uit een zetkast of de schrijfmachine. In plaats van een doorgaande inhoud zien we onsamenhangende woorden. De kijker moet associatief aan het werk gaan en ergens in de cirkel beginnen. Dat er geen einde is zal wel niemand geloven.



Voor de fotograaf Ed van der Elsken maakte Kriwet een ronde tekst voor het boek 'Sweet Life' met teksten, kreten en plaatsnamen die met de foto's te maken hadden.



Het Labyrinth /
I.C. Hiltensperger / 18e eeuw

Een labyrint is een doolhof
Mensen bevinden zich er in en ze moeten proberen er met veel verstand en geluk weer uit te komen. In oude tijden werden doolhoven gebruikt om de wijsheid van mensen op de proef te stellen.
Tegenwoordig is een doolhof een spelletje, een puzzel voor kinderen bijvoorbeeld.

Maar Hiltensperger wil de geheimen van de wereld en van God in een tekst verbergen.
In de eerste instantie ervaar je de tekst als een tunnel waar je aandacht naar het einde ervan wordt getrokken. Daar moet dan de waarheid te vinden zijn.
De gekalligrafeerde Duitse tekst is niet gemakkelijk om te lezen, vooral door alle versieringen die zijn aangebracht.
"Im Wille Weiszheit " In het belang van de wijsheid.

I. HESUS SIRACH I. CAPI:
Dat slaat op een boek van Jozua ben Sirach, een joodse schrijver uit Egypte [180 v Chr.] die zich bijzonder had toegelegd op het lezen van de Wet en de Profeten en de overige voorvaderlijke boeken en daarin voldoende bedrevenheid had verkregen.
De bedoeling van het boek is dat leergierigen die zich in dezelfde materie hebben verdiept meer wijsheid zouden verkrijgen en nog veel grotere vorderingen zouden maken door te leven volgens de wet.



BEZWERING / SATOR
Josua Reichert

Een middeleeuwse magische formule die ook als een palindroom gelezen kan
worden.

SATOR AREPO TENET OPERA ROTAS
De waarheid van het beeld gaat boven de betekenis van het schrift. Ze verschaft een nieuw bereik dat de lettertekens, als in woorden, niet kennen.





Jungfrau Sophia
Een alchemistisch leermodel over de schepping en de orde der dingen (handschrift 1750)






Teken & Betekenis




Compositie met X
/
Hendrik Nicolaas Werkman

Een teken maakt als letterteken deel uit van meerdere betekenissen.
De mogelijkheden van het teken als onderdeel van een reeks zijn het woord, de zin, de context. Een letterteken heeft, los van zijn functie binnen een woord, geen betekenis.

Beeldende elementen
Er zijn lettertekens die als beeldende elementen van een nieuwe taligheid optreden, zoals in de concrete- of visuele poëzie.
De helderheid van plaats en functie is daarbij minder groot of ontbreekt in het geheel. De relatie tussen het teken en zijn betekenis is verbroken.

Ontheemdheid van letters in visuele poëzie
Hoe verwarrend is het te zien als
lettersymbolen hun ondergeschikte maar belangrijke rol binnen een woordbeeld en een zinsconstructie moeten opgeven.

Taal heeft altijd met communicatie te maken
.
Als er geen open verbinding is tussen twee of meer deelnemers, kun je wat mij betreft al niet meer van taal spreken.

Hoe anders is het met visuele poëzie
Ik moet aannemen dat ook daar een behoefte aan communicatie voorop staat.
Toch wordt die communicatie per geval geweld aangedaan door verborgen betekenissen te hanteren.

Is hier een splitsing of een verwijdering tussen taal en kunst aan de orde?




Soft Alphabet /
Claes Oldenburg
/
1978

Letters hebben altijd een grote
fascinatie uitgeoefend op de
Amerikaanse Pop Art kunstenaar
Claes Oldenburg
.
In plaats van abstracte tekens zijn de letters van zijn Soft Alphabet zachte, afgeronde vormpjes geworden, die soms vreemde kronkelingen maken.
Zo wilde Oldenburg de fysieke kwaliteit die het schrift aanneemt, wanneer het door de 'dans van de lippen' wordt omgezet in klank, ook in de lettertekens zelf gestalte geven. Vaak vertonen zijn letters dan ook een bijna lichamelijk gedrag.
[bron: Boymans van Beuningen]


Raadselachtige beeldtaal
Je kunt een schilderij, zoals dat van Marc Maet niet onmiddelijk hanteren. Met zijn beste werken heeft de schilder zelf ook moeite.



Schilderende zot / Marc Maet / 1995



Art is the Embodiment of a Language by Way of Imagination / Jacques van Alphen / 2000


lijn van 1 naar 2: conceptie van het ideaal,
lijn van 3 naar 2: positie van de kunst,
lijn van 2 naar 1 en 3: wisselwerking tussen taal-kunst-verbeelding.

De schilderijen van Marc Maet, Reinier Lucassen en Jacques van Alphen zijn niet gemakkelijk te doorgronden door de kijker.
Ze gebruiken een raadselachtige beeldtaal die gesitueerd is in een onbekend universum.
Het gaat niet om daar op een snelle manier doorheen te gaan, maar om te ontdekken wat zich onderweg allemaal aandient.

 

 
 

 
 

 




Mathias Schweitzer / alfabet gebaseerd op IKEA meubels


 
           




Gaandeweg

krijgen letters een betekenis.
Dat wil zeggen
nadat ze eerst netjes
op goede volgorde
geplakt zijn.




Aandoenlijk

is het om te merken
dat 24 lettertekens
genoeg zijn om de hele wereld met alles erop te beschrijven.



Anders

is het
als letters verkruimelen
in onduidelijke,
typografisch vormgegeven,
wouden van taal
zonder inhoud of noodzaak.



Feestelijk

wordt het
als de letters door kinderhanden geschreven en versierd worden.
Dan staat er bijvoorbeeld:

IK FIER ZATERDAG MIJN FEESTJE,
KOM JE OOK?



Alles is geschreven

de schrijvers rusten uit, en drinken wat






typografie van huisnummers


5 11 2017