De geschiedenis
De vervagende grenzen tussen woord en beeld waren bij de Grieken en de Latijns Romaanse antieken al herkenbaar.
Egyptische of de Hettitische hiëroglyfen zijn meesterwerken van vereenvoudiging en beeldmatige abstractie. Er is nauwelijks een handschrift te herkennen, maar ze werden wel in tekstverkeer gebruikt.

Vandaag de dag
De beweging van de concrete poëzie is nauwelijks te volgen voor de toeschouwer die er in opgaat en tegelijkertijd, en ondanks de interactiviteit die het medium van hem eist, eenzaam achterblijft.

De kubisten
Die waren zich natuurlijk niet bewust dat ze met hun collages van letters en gescheurde teksten een ontwikkeling in gang gezet hebben.
Ze gebruikten die collages op dezelfde manier als elk ander materiaal, als het aan hun beeld maar een nieuwe spanning toevoegde.

1900


De Jugendstil heeft de betrokkenheid van de schrifttekens op de taal weggerukt door ze puur als ornament te gebruiken.
Positieve en negatieve vormen worden verweven om een zuivere vlakverdeling te bereiken.
Het streven naar het zogenaamde Gesamtkunstwerk, zag je ook in de boekillustratie. Door de nauwe samenwerking tussen kunstenaars en schrijvers ontstond een nieuwe kunstvorm.
Vooral de poëzie was bij uitstek geschikt om tekst en beeld met elkaar te verbinden.

/ Kurt Schwitters /
plakt resten van alledaagse teksten als collages bijeen. Deze volkomen nieuwe zienswijze verdrijft de alom tegenwoordigheid van het leesbare woord. De kranten, bureaucratie en reclame heersen.

Dada
In Zwitserland, Duitsland en Frankrijk experimenteerden Dada dichters met Toeval Poëzie en Klankgedichten

Vrijgelaten woorden in Italië
De Italiaans futuristische dichters lieten een schrijfstijl zien die ze Parole in libertà noemden.
/ Filippo Marinetti /
Technisch manifest van de futuristische literatuur: 'Remplacer le psychologie de l'homme... par l'obsession lyrique de la matière.'

Het tweede centrum voor de ontwikkeling van concrete poëzie lag aanvankelijk in Zwitserland, waar de uit Bolivia afkomstige
/ Eugen / Gomringer / Marcel Wyss /
samen met
/ Diter Rot /
het tijdschrift Spirale oprichten en ook de Spiral-press, die zijn eerste bundel Konstellationen in dat jaar uitgaf.

/ Gomringer /
is de secretaris geweest van
/ Max Bill /
een Bauhausleerling die rector van de Hochschule für Gestaltung in Ulm was geworden. Bill was een voorvechter van de concrete kunst, zoals die door Theo van Doesburg in zijn manifest uit 1930 werd voorgestaan en bracht Gomringer ertoe op dezelfde grondslagen tot concrete poëzie te komen.
Gomringer noemde zijn teksten Konstellationen, een term die hij ontleende aan Stéphane Mallarmé

/ Stéphane Mallarmé / [1842-1898]
Hij wordt gezien als een voorloper van de symbolistische beweging uit de jaren 1880 in Frankrijk.
Hij ontwikkelde een hermetische stijl kenmerkend voor intellectualisme en de abstractie van het Duitse idealisme.
Volgens Mallarmé moet dichtkunst suggereren en onbewust op de lezer inwerken. De dichter kan de werkelijkheid omvormen door een beroep te doen op het menselijke intellect en door gebruik te maken van alle poëtische en magische krachten van de taal.
Mallarmé maakt een onderscheid tussen het communicatieve taalgebruik van alle dag en het poëtische taalgebruik. Gedichten werken met klanken, ongrammaticale associaties en soms met magische symbolen op de lezer in. Op die manier ontstaat, bij benadering, een innerlijke werkelijkheid.

Un Coup de Dés
In 1897, werd deze gedichtenbundel van Stéphane Mallarmé gepubliceerd in een nieuwe vorm.
De regels zijn in verschillende corpsen willekeurig verspreid over de pagina gezet, zodat de lege ruimte rond de woorden plotseling een eigen betekenis kregen.

Un coup de dés jamais n'abolira le hasard (een worp met dobbelstenen zal het toeval nooit afschaffen)

/ Marcel Broodthaers /
De Belgische kunstenaar Marcel Broodthaers ging een stapje verder en 'vertaalde' de tekst van un coup de dés zonder daarbij letters te gebruiken.

Brazilië

In Brazilië was de derde plek, waar een drietal studenten uit São Paulo,
/ Augusto de Campos /
zijn broer
/ Heraldo de Campos /
en
/ Decio Pignatari /
de zogenaamde Noigandres-groep stichtten en een tijdschrift van die naam uitgaven.
Ook zij zagen, in de lijn van Van Doesburg,
het concrete gedicht als een 'voorwerp voor geestelijk gebruik', dat niet anders meedeelt dan zijn eigen structuur en geen voorstelling is van een daarbuiten gelegen object en nog minder van subjectieve gevoelens.
Wat zij hun Ideogrammen noemden, vertoont een grote overeenkomst met Gomringers Konstellationen. Pignatari, die later hoogleraar in de informatietheorie werd, kwam al gauw in contact met Gomringer, doordat hij naar Ulm reisde om de colleges van
/ Max Bill /
over concrete kunst te volgen.

1958
De Noigandresgroep publiceerde in haar tijdschrift een Plan pilote pour la poésie concrète, waaruit onder meer duidelijk wordt van welke ontwikkelingslijn zij zich de voortzetters voelden.

Voorlopers zijn de futuristen en dadaïsten
/ Mallarmé /
/ Ezra Pound /
/ James Joyce /
/ Edward Cummings /
/ Guillaume Apollinaire /

en de Brazilianen
/ Oswald de Andrade /
en
/ Joao Cabral de Melo Neto /
Voor de klankpoëzie: en de concrete- en elektronische muziek in het algemeen
/ Von Webern /
/ Boulez /
/ Stockhausen /

/ Peter Finch /
was be belangrijkste avantgarde dichter van Sound Poetry in Wales

1957
Concrete poëzie slaat over naar Japan

/ Haroldo de Campos /
had contact gelegd met
/ Kitasono Katue /
de oprichter en redacteur van het tijdschrift Vou, dat in zijn novembernummer van 1957 het eerste Japanse concrete gedicht publiceerde.

Daarnaast ontstond de Darmstadter Kreis, die van 1957 tot 1959 het tijdschrift Material uitgaf, met figuren als
/ Daniel Spoerri /
/ Claus Bremer /
/ Diter Rot /
en de Amerikaan
/ Emmet Williams /

Ook al zijn de sociaal-politieke componenten van de 'historische avant-garde' een beetje op de achtergrond geraakt, laat
/ Jörg Kowalski /
in de Visuellen Poësie in der DDR het ronkende, provocerende en subversieve karakter van deze kunstvorm binnen een totalitair regime zien.

De derde plek
In Wenen vormde zich een derde kring, die niet alleen door publicaties, maar in de jaren 1958 en 1959 ook met een literair cabaret de concrete poëzie presenteerde.
Ongeveer gelijktijdig met de Wiener Gruppe begon de nieuwe ontwikkeling zich in Tsjecho-Slowakije te manifesteren, waarbij de humor een grotere rol kreeg toebedeeld.

Daarna neemt de verspreiding en de verdere ontwikkeling van de nieuwe dichtkunst sterk toe. Frankrijk, Engeland, Italië, Portugal, Spanje, Denemarken, Polen, Joegoslavië, Mexico, Argentinië, een tweede generatie in Brazilië, Uruguay, de Verenigde Staten en Canada sluiten zich aan en ook in het Nederlands taalgebied verschijnen de eerste concrete gedichten.

In Frankrijk hebben het poëtische lettrisme en ook de Cobrabeweging als wegbereiders gefungeerd.

/ Julien Benda /
gaf in 1961 Les Carnets de l'Octéor uit en later Ailleurs, Approches en Rhobo, in welke tijdschriften vooral het sémiotisme aan bod kwam.
/ Pierre Garnier /
het tijdschrift Les Lettres onderging een metamorfose tot Revue du Spatialisme.

Het is merkwaardig om te zien hoe sedert de tijd van het Franse, vrij zakelijke, kubisme tegenover het Duitse, ten dele zeer idealistische, expressionisme de rollen nu zijn omgedraaid: de concrete poëzie in de Duitse centra steekt nuchter af tegen de universele idealen van het met dactylo- en typografische middelen werkende spatialisme, dat zijn derde manifest, geschreven door de Japanner
/ Niikuni /
en de Fransman
/ Garnier /
afsluit met de uitspraken: 'L'activité du poète rejoint celle du savant et de l'astronaute dans la découverte d'une esthétique linguistique et d'un langage commun à toute l'humanité. Ce faisant le poète prend part à la genèse d'une humanité qui vient de crever son enveloppe terrestre'.

/ Henri Chopin /
een belangrijke figuur voor de ontwikkeling van de auditieve poëzie in Frankrijk met de door hem opgerichte tijdschriften Cinquième Saison en Ou.

Dikwijls is sprake van een internationaal contact dat de vonk doet overspringen.