Jacobus
Kloppenburg


> startpagina

> index woorden
> index tekens
> index documenten

> index beelden

> Free International University


tussen taal en beeld



De kunstenaar gegijzeld
door I Amsterdam



Archief voor de Toekomst




Jacobus Kloppenburg is geboren op 16 maart 1930 in Amsterdam, woonde sinds 1933 aan de Lauriergracht naast het koffiepakhuis en voormalige suikerfabriek De Pelikaan, waar hij later zijn atelier in vestigde
.



Jacobus achter op de fiets bij zijn vader op de Lauriergracht. In het zijnspan zijn stiefbroer Sipke Huismans





Verhuizing van het Archief voor de toekomst



Kunstontruiming aan de Lauriergracht



Als wraak voor het onrecht dat de huisbaas hem aandoet, schildert Kloppenburg diens portret in de vorm van 'Ahriman', de Perzische kwade genius uit de religie van Zarathustra.









































De huisbaas / projectontwikkelaar / Volkswagen dealer / VW Buggy bouwer / levert onbedoeld onderdelen voor het Archief van de Toekomst.






Volkswagendeuren zijn de artefacten van het Archief van de Toekomst.







naar boven




Als ik uit mijn raam kijk zie ik de witte zijgevel van het pakhuis dat de kunstenaar Jacobus Kloppenburg op de Lauriergracht als atelier diende. Daarnaast de achtergevel van het huis waar hij en zijn stiefbroer Sipke Huismans sinds 1933 woonde.
Op deze plek waren voorheen suikerfabriek De Pelikaan en een koffiepakhuis gevestigd.
In de oorlog waren er de decors en kostuums van de Wagner Operavereniging opgeslagen.

In de witte wand van het pakhuis bevinden zich een tweetal ronde gaten, uitlaatpijpen van een ventilatiesysteem, waaruit af en toe een dampwolkje ontsnapt. De gaten worden door een aantal kraaien als nesten gebruikt. Ik zie ze in- en uitvliegen zonder dat ze zich iets van de warme luchtstromen aantrekken. Ze schijnen het als een soort vogelsauna te beschouwen en laten zich kennelijk niet verjagen.
Dat gebeurde wel met de kunstenaar en zijn materiaal, dat anderen afval noemen
.
Archief voor de Toekomst
Als oorlogskind kan Jacobus geen verspilling verdragen.
Artefacten, voorwerpen die op straat achtergelaten zijn, waardeert de kunstenaar op hun kunstzinnige waarde en stelt er zijn Archief voor de toekomst uit samen.
Het groeit uit tot een enorm kunstwerk dat een beeld geeft van die toekomst, opgebouwd uit voorwerpen uit het verleden.


De kunstenaar in zijn atelier

Zijn hele woon- en werkruimte is een kunstwerk geworden waar Jacobus als het ware in rond drijft zoals het afval in de Amsterdamse grachten, maar ook met de vrijheid van de vogels die in en uitvliegen.
Op verpakkingen en in de marges van krantenknipsels maakt hij zijn tekeningen. Schroot en bouwafval worden assemblages, abstracte composities aangevuld met foto's van objecten uit zijn Archief. Kloppenburg gelooft in een band tussen mens en kosmos.
Af en toe ontsnapte er een nerveus kringelend wolkje uit die chaos waaruit wel degelijk een samenhangend concept voor de toekomst te ontdekken is voor wie er oog voor heeft.

Een tragedie begint in 1997
De huisbaas is Arie R die de aangrenzende panden van zijn garagebedrijf tot luxe appartementen wil verbouwen. Hij dwingt Kloppenburg en andere bewoners te verhuizen. Voor er een nieuwe plek voor de kunstwerken gevonden is begint de garagehouder annex projectontwikkelaar met slopen. Dwars door de twee verdiepingen van het atelier hakken slopers een schacht voor een lift. Regen en wind krijgen vrij spel en tasten de kunstwerken aan.

Schloss Moyland
Vele museumdirecteuren en curatoren onderschrijven het belang van Kloppenburgs kunstwerk, maar het is moeilijk een plek te vinden om het te exposeren.
Het Duitse privémuseum Schloss Moyland heeft een uitgebreide collectie tekeningen van Joseph Beuys, met wie Kloppenburg zich verwant voelt.
Bewonderaars van Beuys winnen een rechtszaak als de stad Düsseldorf een werk van Beuys heeft laten vernietigen. Kunstvernietiging ligt kennelijk in Duitsland gevoeliger dan in Amsterdam.



Een handtekening onder het geestelijk eigendom van Jacobus Kloppenburg moet voorkomen dat er over dit archief misverstanden zullen ontstaan.

De nacht voor de ontruiming is het uitgeschreven ontwerp voor het
Archief voor de toekomst met witte verf, aangebracht op fietsbanden, over de verwoeste onderdelen gedrapeerd

Schloss Moyland is bereid een boerderij aan te kopen als paviljoen voor het Archief voor de toekomst.
Kloppenburg labelt alle onderdelen van zijn kunstwerk voor de verhuizing, als plotseling een gemeenteambtenaar zijn atelier komt inspecteren. Brandgevaarlijk is het oordeel en een sloopbedrijf gooit het kunstwerk in dertien containers, het bouwpuin van de huisbaas er bovenop. Ondanks een cynisch briefje van het hoofd van de buitendienst van Bouw en Woningtoezicht, dat "een ontruiming van Gemeentewege zoals altijd met de uiterste zorgvuldigheid uitgevoerd wordt" wordt de klus uitgevoerd door een sloopbedrijf dat volstrekt niet in staat is om de kunstcollectie van Kloppenburg te verplaatsen.

Wat is kunst eigenlijk?
Van oktober 1997 tot mei 2008 ligt het Archief voor de Toekomst à raison van 2000 euro per maand te verkommeren in dertien containers in de haven van Amsterdam.



De dames en heren van het ICN komen in het geheim
een kijkje in de containers nemen.


Als het Instituut Collectie Nederland, de overheidsinstelling met zorg voor beheer en behoud van roerend cultureel erfgoed, een kijkje in de containers nemen constateren de deskundigen dat de collectie niet meer te redden is. De experts durfden hun vingers er niet aan te branden.
Sinds Duchamp in 1913 een fietswiel op een kruk van zijn handtekening voorzag, kan alles kunst zijn. ‘Of het hier een kunstwerk of oeuvre van enige nationaal of internationaal belang betreft, kunnen mijn medewerkers in de huidige situatie niet bepalen’, schreef de directeur van het ICN op 28 januari 2002 aan de Gemeente Amsterdam.
Het archief zou allereerst gereconstrueerd dienen te worden.
Daarop sluit de Staatssecretaris van OCW, Medy van der Laan het dossier.


Stel je voor:
Iemand gooit met opzet een huwelijks-taart op de grond.
Dertig mensen stampen er overheen.
Dan komt er een commissie om te beoordelen of het een goeie banketbakker geweest is die de taart gebakken heeft.
[Waldo Bien]


Protest tegen kunstvernietiging is kunst
De gemeente wil de kosten van het sloopbedrijf en huur van de opslag en containers, door Kloppenburg laten betalen. De kunstenaar op zijn beurt probeert de schade aan zijn kunstwerk op de gemeente verhalen. Er ontstaat een jarenlang juridisch steekspel.

Mijn werk is één geheel

Kloppenburg wilde nooit verkopen. Maar dat levert een probleem op. We houden van de mythe van de ontregelende kunstenaar. Maar we houden ook van schone, complete en veilige kunst.
Ton Boon, persvoorlichter van de gemeente Amsterdam: “Wij hebben alles geprobeerd om deze afloop te voorkomen. We hebben steeds bemiddelingspogingen ondernomen en voorstellen gedaan om tot oplossingen te komen. Jarenlang hebben wij veel geld gestoken in de containerhuur en konden een volgende generatie bestuurders daar niet mee opzadelen. Het moet uit de begroting van het stadsdeel betaald worden, terwijl andere kwesties maatschappelijk even relevant zijn”.


Een goede vriend, kunstenaar Waldo Bien, zet zich voor Kloppenburg in. Hij volgt Beuys’ principes over de social sculpture: Bouwen, druk uitoefenen, vormgeven, zijn kunsttermen die je ook in een levenshouding kunt vertalen. Als je vindt dat er misstanden zijn, begin dan met je eigen daden.
Bien stuurt brieven, mobiliseert media en kunstkenners en publiceert een vuistdikke biografie.

De Verbeke Foundation
De directeur van Museum Moyland overlijdt en het museum haakt af.
Een tweede particuliere weldoener, Geert Verbeke meldt zich: “Verschepen die containers, we halen alles naar België en dan zien we wel.” Maar het is te laat. De gemeente heeft de containers een paar dagen eerder geleegd in de vuilverbrandingsovens.


Geert Verbeke en Jacobus Kloppenburg: 'op die plek gaan we het bouwen'

Het geval Kloppenburg staat niet op zichzelf. Ronald de Winter een Vlaamse beeldhouwer met een atelier aan de haven van Antwerpen.
Na een verblijf in Frankrijk waren dode dieren in zijn atelier gaan stinken en is alles weggegooid: opgezette dieren, bronzen, maquettes.
Frank Castelyns
is ook een Antwerpse kunstenaar. Hij verzamelt al jarenlang weggegooide objecten en bouwt daar verhalende scènes mee, ook ontruimd.
Castelyns kreeg onderdak op het uitgestrekte land van de Verbeke Foundation en werkt daar verder.

Sipke Huismans
De stiefbroer van Kloppenburg, de kunstenaar Sipke Huismans, overkwam een vergelijkbare aanvaring met de overheid en verzekeraars.
Huismans was directeur van de kunstacademie in Enschede.
Zijn eigen atelier lag naast de vuurwerkfabriek. Zoals bekend vloog daar de boel de lucht in. Sipke was goed verzekerd maar een directeur van een akademie is ambtenaar en daarom in hun ogen 'hobby kunstenaar'. De verzekerings maatschappij keerde hem slechts een habbekrats uit voor zijn in rook opgegane oeuvre.

naar boven


Free International
University
Amsterdam

Het centrale leerstuk van de FIU is in 1972 vastgesteld door Joseph Beuys als een onderdeel van zijn uitgebreide artistieke opvattingen.

Heinrich Böll, Nobelprijswinnaar, kan zich uitstekend vinden in de opvattingen van Beuys:
Economie is niet slechts een geldopbrengend principe, maar kan een middel zijn om de behoeften van mensen over de hele wereld te dienen.
Kapitaal is niet een menselijk vermogen om te werken voor geld.

Economie omvat bovenal het creatieve vermogen van mensen. Creativiteit is gelijk aan kapitaal.

 




Jacobus Kloppenburg [r] en Waldo Bien, de oprichter van de Amsterdamse afdeling van the Free International University [FIU] en beschermer van het erfgoed van Kloppenburg.

Artchive
for The Future

Archief voor te toekomst
Ieder mens is een kunstenaar.
Het belangrijkste doel van de FIU is het opzetten van een interdisciplinair netwerk dat gericht is op de ontwikkeling van een individuele vrijheid van een mens als creatief wezen.
Dit alles gericht op de ecologie van de toekomst.

Bij de Archivering en verspreiding van de werken wordt gebruik gemaakt van alle media die er voor te bedenken zijn.





De restanten van het Archief voor de Toekomst



Containers spelen een rol in de kunst
In de route die het Archief voor de toekomst afgelegd heeft, spelen containers onbedoeld de hoofdrol.
Vanaf de dramatische beelden van de ontruiming op de Lauriergracht in Amsterdam, de jarenlange opslag op een desolaat terrein, de beoordeling door de deskundigen van het college dat de kunstcollecties controleert en de uiteindelijk plaatsing van de restanten in een tentoonstellingsruimte die bestaat uit opgestapelde containers op het terrein in de Belgische Verbeke Foundation.
Geert Verbeke, de man die gek op containers is, voormalig eigenaar van een vrachtwagen- en opslagbedrijf. Hij houdt van containers op zijn land. “Dat doet me aan vroeger denken”.
Met hulp van het Mondriaan Fonds heeft hij van containers een prachtig paviljoen gebouwd.

Een fixeerspuitje bloeit op
Bij een laatste bezoek aan het containeropslagbedrijf in Amsterdam zag Kloppenburg iets uit een hoopje zand steken. Het was een fixeerspuitje. Met nog wat pastelkrijtjes bleek dit een restant te zijn van het vernietigde werk.
Hij
maakt van dat fixeerspuitje en een paar pastelkrijtjes voor zijn tentoonstelling een installatie op een biljarttafel, het pièce de résistance. Het enige dat over is van 52.400 kilo kunst dat gegijzeld was in dertien containers.
Kloppenburg kon, ondanks alles, een flinke tentoonstelling inrichten.
De muren hangen vol met schilderijen, tekeningen, fotocollages en dozen.
Op de grond en in vitrines staan onwaarschijnlijke assemblages van emmers, vlaggen en dierfiguurtjes.

De Ierse professor Patrick Healy van de Free International University en kunstenaar Waldo Bien werkten meer dan vijf jaar aan een indrukwekkende oeuvre-catalogus over Kloppenburg, die in 2006 verscheen bij Wienand Verlag.
Walter Hopps
(1932-2005), destijds directeur van de The Menil Collection in Houston (Texas) en senior-curator van het Guggenheim Museum in New York, vergeleek de ‘megasculptuur’ Archief voor de toekomst, met de Merzbau van Kurt Schwitters.



Flora and Fauna stoelen






Om in het publieke domein een positieve ontwikkeling van de wereld zichtbaar te maken
moet men de stem van planten en dieren een plek aan vergadertafels geven en die, in de verbeelding, te raadplegen bij het nemen van beslissingen.
Het is een doorlopende spirituele zelf-educatie voor de leden van raden van bestuur.

Een groene stoel (chlorofyl) voor de planten.
Een rode stoel als symbool voor de dieren, (hemoglobine).

Om de boodschap over te brengen aan beleidsmakers met een visuele beperkung, zijn de leuningen van de stoelen voorzien van een inlay in braille.

Het is gereedschap dat nodig is om van de vergaderruimte van commissarissen van een bank, een humane plek te maken waar sociaal verantwoorde en milieuvriendelijke, economische, beslissingen genomen kunnen worden.

Een mergpijp bril teneinde de vergaderstukken op een humane manier door te nemen.


De ontwerpen zijn van Waldo Bien, Jacobus Kloppenburg en Lothar Baumgarten, op basis van het gedachtegoed van Rudolf Steiner

 







Dubbelportret




Maskers van avocadoschillen [1997]






naar boven


Bronnen:

Waldo Bien, /www.fiuamsterdam.com/

Anne Berk, De nachtmerrie van Amsterdam: Het Archief van de Toekomst van Jacobus Kloppenburg, 10 11 2008

Sandra Smets, Oeuvre van Jacobus Kloppenburg aanzien als afval, NRC HAndelsblad 23 01 2009.

17 03 2015