letters en
geletterdheid


> startpagina

> index tekens


tussen taal en beeld

 

.





Leesplank
Wie de letters van het alfabet
herkent en kan schrijven is daarmee nog niet geletterd.
Dat zou een aanleiding kunnen zijn om alle taalmethoden die afgeleid zijn van het leesplankje
af te schaffen
.
DaDa
Er zijn van die zogenoemde babyboeken waar een leuk versierd vakje aangebracht is om het eerste woordje van je kind in op te schrijven.
Dat is natuurlijk onzin, want baby's beginnen niet met een woord.
Ieder da-da of ma-ma is in werkelijkheid al een hele zin: 'hela kom me eens halen want ik wil wat aandacht'.
Elk 'woord' is in werkelijkheid een taalkluit met een algemene betekenis in een bepaalde situatie. 'Pak', kan betekenen: 'til me op' zowel als 'zet me neer' of 'geef me de kroes melk'.
Als de taal zich ontwikkelt begint die kluit de vorm van woorden aan te nemen.


Paul Klee / kleuterschool [1938]


> meer dada woorden







Marcel Broodthaers / Tapis de Sable 1974


De verzameling losse bladeren en bouwsteentjes, die ik letters noem, moet door de kinderen op een vrije en creatieve manier gebruikt kunnen worden.
Dat wekt nieuwsgierigheid op naar de effecten van hun bouwwerkjes, die door hun leerkrachten hardnekkig 'woordjes' genoemd worden.
Wijst dat er niet op dat men het geknutsel van kinderen voorlopig niet zo serieus neemt?

Nieuwsgierig
Dat er voor de kinderen begrippen achter die letterslierten schuil gaan is even nog niet aan de orde. Dat is jammer.
Goed, anders gezegd, de kinderen moeten de kans krijgen om eigen woorden en zinnen in elkaar te zetten.
De kans dat de school terugvalt naar het niveau van Albert Heijn, als een soort kennissupermarkt waar de leerlingen klant zijn en kant en klare woorden uit de vakken halen, is groot.
Met op de achtergrond het beeld van de leerkracht als vakkenvuller.
Als kinderen nieuwsgierig blijven zullen ze niet zelden dimensies aan het object ontdekken die ze niet eerder waargenomen hebben. En dat is dan taalleren.


Dan gebeurt er iets aardigs

Peuters krassen een eind weg, kijken om zich heen en merken dat andere kleuters een bijzondere manier van krassen hebben waarmee ze letters, van hun voornaam bijvoorbeeld, maken.

En peuters hebben weer gehoord dat je op de basisschool aan het lezen en schrijven slaat.
Daar willen ze bij horen.
Die nieuwsgierigheid dus.


Judith, 2 jaar / gekrabbelde tekst onder een tekening

Onderschrift
Let eens op de tekst van Judith op bovenstaande tekening die zorgvuldig op de onderste rand van het papier is aangebracht, zoals het bij een onderschrift hoort.
Het gaat over St. Maarten, lampionnen en snoep,
maar dat zie je zelf ook wel.



Maya, 5 jaar / een monument voor mijn poes


Ook duidelijk
Maya schrijft voor de zekerheid onder de tekening dat het háár poes is, maar trekt zich even niets aan van spelling en de volgorde van de woorden.

omhoog

8 6 2015



Het alfabet niet betreden
Als ik in het Van Abbemuseum een foto wil maken van het
Tapis de sable, schiet een suppoost toe. Of ik niet met mijn voeten op het kunstwerk wil stappen waar het alfabet in het zandtapijt gestrooid is.

Dat is natuurlijk een terechte waarschuwing, maar hoe graag zou ik eens dwars door een tekst willen lopen, als waren de letters herfstbladeren.



Liggen op het alfabet
Dat met die palm is ook nog een handdoek waar je je mee afdroogt na het zwemmen en waar je dan lekker op gaat liggen op dat strandje onder die palmboom...


Het zachte alfabet
van Claes Oldenburg

Letters hebben altijd een grote fascinatie uitgeoefend op de Amerikaanse Pop Art kunstenaar.
In plaats van abstracte tekens zijn de letters zachte, afgeronde vormpjes van katoen geworden.
Zo wilde Oldenburg de fysieke kwaliteit laten zien die het schrift aanneemt, wanneer het door de
'dans van de lippen' wordt omgezet in klank.
Daarom zijn zijn letters dan ook bijna om te zoenen
.


Claes Oldenburg / Soft Alphabet, 1978

Poppetje gezien, kastje dicht.



Denkbeeld: de letter bestaat uit de wisselwerking van de lichte figuur en de zwarte figuur.



het lijkt of de zwarte figuur zich daartegen verzet en toch een vorm toont.



de binnenste figuur heeft bijna aan zichzelf genoeg om het als de letter e te herkennen.



wat de geleerden over visuele waarneming melden gaat over het scherpe beeld.

Het onscherpe domein van ons netvlies
Het is dertigduizend maal zo groot als dat kleine stukje scherp beeld.
Het onscherpe beeld is dominant.
[G Noordzij, typograaf]