vorm en verandering

 



 

tussen taal en beeld



 

overweging:

Vormen kun je niet scheppen
Er zijn altijd al vormen, maar je kunt ze veranderen.

Woorden kun je niet scheppen
Er zijn altijd al woorden, maar je kunt ze in een nieuwe volgorde zetten.

Schrijven is eigenlijk het lezen van beelden
die voortdurend om je heen veranderen.


Deformatie
Gedaanteverandering
Gedaanteverwisseling
Metamorfose
Transformatie

Een grillige lijn, getrokken op een vel papier, zou je kunnen beschouwen als een bedachte vorm.
In werkelijkheid deelt die lijn het bestaande vlak in twee veranderde vlakken.
De rechthoek van het bestaande blad papier is veranderd.




Vormen veranderen in het bos
als er bomen worden omgehakt.
De vorm van een boom kun je veranderen in dunne schijven.
Die planken kun je opnieuw veranderen in een vorm die op een stoel lijkt.
Mensen ontwerpen geen stoel, maar ze veranderen de vorm van een boom.

Vormen kun je veranderen door iets weg te halen of iets toe te voegen. In die gedachte kunnen kinderen gemakkelijk meegaan.
Dat die vorm het resultaat van diep nadenken moet zijn kleeft aan volwassenen die bang zijn afgerekend te worden op de resultaten van dat denkwerk.

Natuurlijk is het zo dat er in de loop van de tijd vele vormen aan je geestesoog voorbij trekken:
cirkels, rechthoeken, driehoeken, grillige en strakke vormen. Die vormen tref je aan als je de wereld om je heen bekijkt.
Het kan voorkomen dat er een vorm bij zit die lijkt op de vorm die je zojuist toevallig gescheurd of geknipt heb. Dan kan je die vorm een naam geven.
Maar even later komt diezelfde vorm weer in iets geheel anders langs. Dan kan de vorm wéér een andere naam en betekenis krijgen.
Zo is dat in de beeldende kunst.

Henk van Faassen







Overweging:
Er zijn grafische muziekpartituren mogelijk.
Je kunt aan een kleur een klank, en aan een vorm een enkele toon toekennen.
Je zou een instrument kunnen kiezen, en een ritme van beeldfragmenten kunnen volgen.
Het vierkant is gekozen als plek van een klankgebeurtenis. Binnen dit kader is het een compositie voor meerdere personen.
Het is een groepswerkstuk geworden met alle kenmerken van dien.
Als je goed voelt ervaar je steun en inspiratie bij het volgen van vormen en kleuren.
Je zou het ook een onontkoombare dwang kunnen voelen.
De vormen-componist blijft eenzaam achter.

 

 





Overweging:
Foto's bevatten beeldende informatie.
Het kunnen herkenbare situaties zijn, maar ook onherkenbare structuren en vormen, kleuren en texturen.
Associatief komen beelden bij de kijker naar boven, en de opnames zullen ondergeschikt worden aan de beelden die ze oproepen.
Uitgeknipte details van de afdrukken krijgen, in samenhang met de vormen die er al zijn, een nieuwe betekenis.
De foto in zijn totale betekenis blijft opgeslagen in het geheugen van de knipper en plakker.


Overweging:
Op de achterkant van foto's die ik uit een oud tijdschrift knipte staan tekstfragmenten.
Soms roepen die het hele artikel weer op in mijn herinnering. Ik hoef het niet meer te lezen, het bewaren van een fragment is voldoende.
De tekst begint halverwege een woord en eindigt niet bij een punt.
Van vele regels is de boven of onderkant verdwenen.
Hoe moeizaam zijn die artikelen geschreven, geredigeerd en in een tijdschrift afgedrukt.
Hoe vergeten raken ze op de stapel oude kranten.
Hoe nieuw zijn ze in hun fragmentarische verschijning.
Zou dat met handgeschreven teksten ook zo zijn?

Overweging:
Wat zou er op de achterkant van de fragmenten van mijn verknipte geheugen staan?


Moeten woorden aan plaatjes gekoppeld worden?
Zelfs de mooiste literaire beschrijving, vond Gustave Flaubert, wordt verslonden door een armzalige afbeelding.
Terwijl een geschreven vrouw duizenden verschillende vrouwen voor de geest brengt, lijkt een getekende vrouw op een vrouw, dat is alles.'


Kurt Schwitters / Das Undbild [1919]


Schwitters zegt dat als je uit de wereld van beeldende vormen een enkel detail plukt en het uit de context haalt, een een ritme van denken ontstaat dat ook door anderen kan worden herkend als een kunstwerk.




Gedaanteverwisseling van een kiepwagen en een klapbrug.

De kiepwagen verandert de stand van zijn ladingbak om op een terrein, waar eerst niets is, met het zand het oppervlak van de plek te veranderen.
De brug liet de de doorgang van de zandwagen toe op momenten dat er geen schepen passeerden.
De brugwachter kon met een druk op een knop de vorm van de brug veranderen.
Op een kwade dag voltrokken beide veranderingen zich ten opzichte van elkaar op een bijzondere wijze.
Het resultaat is grensverleggende kunst geworden.

Gedaanteverwisseling van Zweedse kiezers
Als de mensen gaan stemmen veranderen hun vormen in wandelende lampenkappen.




Metamorphosis
Dit boek
van Kafka wordt beschouwd als een van de baanbrekende werken van fictie in de 20e eeuw.
Het verhaal begint met een reizende verkoper die als hij wakker wordt omgevormd is tot een monsterlijke, insect-achtig wezen.




John Heartfield veranderde de vorm van het hoofd van een politiecommissaris.
Heartfield was een DaDa kunstenaar.
Hij gebruikte zijn schaar voor het maken van fotocollages als wapen tegen het Nationaal Socialisme in Duitsland.


John Heartfield / DADA-Amerika

Uit protest tegen de Eerste Wereldoorlog veranderde hij ook zijn naam, Helmut Herzfeld, in John Heartfield.


Hannah Höch / Schnitt mit dem Küchenmesser durch die letzte Weimarer Bierbauchkulturepoche Deutschlands [1919]

Hannah Höch
verwierp de letterlijke en wat zij noemde "tendentieuze" benadering van John Heartfield en ontwikkelde haar eigen unieke stijl, die een breder publiek bereikte.


 




Spullen die in huis rondslingeren kunnen een willekeurige compositie vormen.




Links een willekeurige verzameling Lego steentjes.
Rechts een gesjabloneerde copie van een verzameling.
Legosteentjes zijn behalve leuk om mee te bouwen maar ook materiaal dat vormen uitlokt.


Een kind schreef: Ik dacht dat ik mannetjes zag lopen in Legoland en dat ik daar ook was. En dat ik in een huisje woonde dat ik zelf gebouwd had.



Ik geef kinderen een vierkant stukje gekeurd papier en vraag hen om de vorm, die er dus al is, te veranderen in twee vormen door het op een zelfgekozen manier door te knippen of te scheuren.
Die handeling is veel vrijer dan de opdracht:
"Bedenk een vorm en knip die uit"

Kinderen roepen dan in zo'n geval:
"Wat voor een vorm?".
"Wat is dat? Een vorm? "Dat kan ik niet!".
Wie dan zegt:
"Knip maar een poppetje"

krijgt te horen:
"Hoe moet dat? ik kan geen poppetjes knippen"




Een boek is van papier gemaakt.
Neem een boom, vermaal die tot pulp, pers het water uit het papje en je hebt papier.
Snij het vel in stukken, druk er een begrijpelijke tekst op. Doe er een kartonnen kaft omheen en je hebt een boek.
Zet het boek in je kast en lees af en toe een stukje
.

Wat is een boek eigenlijk?
Een schrijver schrijft geen boeken, een schrijver maakt teksten.
Een literaire tekst, opgeslagen in een boek, gaat voorbij aan het feit dat het boek een autonome opeenvolging van ruimte en tijd is.
Lettertekens nemen de ruimte, lezen bepaalt de tijd.
Boeken zijn in principe bakken met al dan niet literaire teksten.




We must change in order to remain the same
Om hetzelfde te blijven moet je veranderen.

V
roeger schreef de auteur Aidan Chambers zijn manuscripten met de pen. Tegenwoordig kan hij op zijn computer zijn hele boek van het eerste- tot het laatste woord zelf vormgeven.
Toch blijft het doel hetzelfde: een tekst schrijven die als boek uitgegeven wordt..
Om dat te kunnen blijven doen moet je, de middelen die je bij het schrijven gebruikt, veranderen.
Nadeel van deze nieuwe ontwikkeling is dat iedereen een eigen boek kan maken zonder tussenkomst van uitgeverijen en redacteuren.
Die zijn volgens Chambers onmisbaar, je hebt altijd 'feedback' nodig bij het schrijven, anders krijg je ‘crap’.


 


de peuters keken naar de
lucht
en tekenden
wat ze
zagen


Een vlinder rustig op een bloem
Af en toe een kleine vleugelbeweging, die is niet altijd zo sierlijk geweest. Hij is een aantal malen snel en opvallend van vorm veranderd.
Een gedaanteverwisseling via vreetzame rupsen en een poosje netjes ingepakt in een boom hangen.



Associatieve vormen

De betekenis van de individuele afbeelding wordt betrokken bij de reeks.
Nog afgezien van betrokkenheid van de afbeeldingen tot elkaar ontstaat er, mogelijk, in de brein van de toeschouwer een verhaal dat per individue anders is.








Er was eens een rode stip gevangen in een rechthoek. Een nieuwe vorm voegde zich er naast en meer vormen stapelen zich op. Maar na opeenhoping van de vormen bleef de rode stip toch moedig in beeld.




Gaandeweg
krijgen letters een betekenis. Dat wil zeggen nadat ze eerst netjes in een goede volgorde geplakt zijn.






Aandoenlijk is het om te merken dat 24 lettertekens genoeg zijn om de hele wereld, met alles erop, te beschrijven.


Anders is het als letters verkruimelen in onduidelijke, typografisch vormgegeven, wouden van taal zonder inhoud of noodzaak.





Franz Mon / Abstraktion


Jean Arp / collage 1955

Jean Arp is een belangrijk vertegenwoordiger van het Dadaïsme via het Surrealisme tot de Concrete Schilderkunst.


Jean Arp / collage 1955


In de poëtische, beeldende, werelden verenigde hij tegenstrijdige stijlen: het surrealisme en de abstractie. Vormen worden gerangschikt volgens de wetmatigheden van het toeval.


Jean Arp / collage 1955


Jean Arp knipt zinnen in stukken, gooit ze op de grond en plakt er een gedicht van.
Hij kiest ook woorden op hun klank.




De door het Noorse bureau Snøhetta ontworpen nieuwbouw van het San Francisco Museum of Modern Art.

Een stapel papier

Slordig neergegooid midden in de drukke straten van San Francisco.
Musea over de hele wereld hebben gebrek aan ruimte. De kunstwerken zijn steeds groter van formaat en de bezoekersaantallen zijn om omvangrijker.
Een en ander daagt de architect uit om het vloeroppervlak op een bijzondere manier van vom te laten veranderen. Een dikke stapel museumruimte.




naar boven

30 10 2017



Typografie van Piet Zwart [1885-1977]

Zwart is een pionier van de moderne typografie.
Hij verwierp traditionele typografische regels, in plaats daarvan gebruikte hij de basisprincipes van het Constructivisme en De Stijl in zijn commerciële werk.


Typografie Paul Schuitema [1897-1973]




Druksels van typograaf Karel Martens [1939]

De leraar typografieleraar geeft sinds 1977 les en was in 1996 mede-oprichter van de masteropleiding Werkplaats Typografie Arnhem.
Hij maakt op een traditionele boekdrukpers afdrukken van gebruiksvoorwerpen op archiefkaarten en ander gebruikt papier.
Zowel zijn helder kleurgebruik als de manier van drukken doet denken aan wat Hendrik Nicolaas Werkman 'druksels' noemde.

Bron: Bob Witman, Volkskrant 17 03 2015






Druksels van Doortje de Vries
/ Eikeldoornpers


naar de druksels van
Hendrik Werkman