Tussen
taal en beeld

Wat zouden we doen zonder taal?

En wat is taal?

We zouden zonder taal nog steeds slim, maar wel verschrikkelijk gefrustreerd, zijn
Taal maakt het ons mogelijk ervaringen uit te wisselen, van elkaar te leren, met elkaar te overleggen en ons denkvermogen te vergroten door onze gedachten te verbinden met die van anderen.

Als dieren konden praten zouden ze intelligente dingen zeggen?
Dat is niet zo en wel om twee redenen.
Alleen menselijke wezens zijn in staat in symbolen te denken. Dat maakt menselijke taal mogelijk. (...)

Taal delen en in taal groeien
Taal begint als een communicatiemiddel tussen deelnemers van een groep.
Taal maakt het mogelijk om gedachten op een onvoorstelbaar subtiele en complexe manier met elkaar te verbinden.(...)

Menselijk en persoonlijk
Taal is niet een gift voor een enkeling. Iedereen beschikt over het vermogen om een taal te ontwikkelen, en velen van ons leren meerdere talen als dat nodig is. Maar die algemeenheid mag niet het unieke van ieders persoonlijke taalontwikkeling verbergen. (...)

Symboliek en systematiek
Tekens hebben geen betekenis in zichzelf. We kunnen symbolen, klanken in gesproken taal of lettertekens in geschreven taal, combineren tot woorden die iets vertegenwoordigen. Wat de woorden betekenen is wat we daarover hebben afgesproken. De symbolen moeten door anderen worden aanvaard om voor ons als taal te kunnen werken . (...)

Verschillend en veranderend
Waarschijnlijk is er nooit een samenleving geweest zonder mondelinge taal. Mensen uit de prehistorische tijd zowel als moderne groepen mensen, hebben een directe vorm van communicatie nodig en mondelinge taal werkt goed voor dat doel.. (...)
Pas toen de samenleving een communicatie nodig had die tijd en een afstand kon overbruggen verder dan de menselijke stem reikte, ontwikkelde zich geschreven taal.(...)

Waarom is taal belangrijk?

Is taal aangeboren?
Sommige wetenschappers denken dat, zeker als ze zien hoe vroeg en goed kinderen het leren. Maar ik denk dat er een veel betere uitleg is voor het feit dat kinderen zo'n universele vroege controle over hun taal verwerven.

Taal voor communicatie
Kinderen zijn letterlijk gedwongen taal te leren door hun noodzaak om te communiceren. Zeker, menselijke wezens zijn begiftigd met het vermogen om in symbolen te denken. Maar de taalontwikkeling is in werkelijkheid een middel om te overleven. Bij onze geboorte zijn we totaal hulpeloos. Voor onze overleving zijn we aangewezen op ons vermogen om de aandacht van onze omgeving te krijgen.
Mensen moeten ook communiceren om als complete wezens te kunnen functioneren. (...)

Taal om te leren
Taal wordt een middel om te denken en te leren. Op een belangrijke manier grijpt taalontwikkeling direct in in het leerproces..(...)
Taal is de meest voorkomende vorm van uitdrukken. Vanaf de kleuterschool en tijdens het gehele leven is het voor mensen van belang de mogelijkheid te hebben om duidelijk te maken wat ze weten, om die wetenschap doormiddel van taal te delen en tijdens die presentatie het leerproces te voltooien.
Deze manier van taalontwikkeling heeft een directe verbinding met een optimaal schoolresultaat.

Meer dan één taal
Kinderen die in een twee- of meertalige omgeving geboren worden zullen alle talen van hun omgeving leren verstaan. Ze leren die talen spreken welke ze nodig hebben.
Is het voor kinderen verwarrend om meer dan een taal tegelijkertijd te leren? Nee, in het algemeen niet. (...)
Tweetalige kinderen leren meer dan één taal met dezelfde reden dat andere kinderen er één leren: ze leren wat ze nodig hebben.(...)

Taal leren: hoe gebeurt dat?

Taal is niet aangeboren en kan niet als navolging geleerd worden
De menselijke taal kan niet geleerd worden op de manier waarop ratten geleerd wordt om uit een doolhof te komen. Om taal te beheersen moet men de taalregels leren beheersen.
Taal leren is een proces van sociale en persoonlijke ontdekkingen. (...)

Ieder leren houdt een risico in
Gezinnen hebben de neiging de eerste taalpogingen te koesteren en verminderen daardoor het gevaar voor de leerling. De kinderen mogen fouten maken en het opnieuw proberen. Scholen dienen evenzo het nemen van risico's in taalontwikkeling aan te moedigen.(...)

Functie boven vorm
De vorm volgt de functie bij taalontwikkeling zowel als bij zo menig andere zaken.
Kinderen weten wat ze met taal willen doen en dat stimuleert hun verlangen om de vorm van taal te beheersen op een manier die past bij hun behoefte. Het is de moeite waard het nog eens te herhalen: taal is gemakkelijk te leren als het tegemoet komt aan de functionele behoefte die kinderen hebben.(...)

Een geheel om te verdelen
Babyboeken hebben ruimte om het eerste woordje van het kind in op te schrijven. Maar de gedachte dat kinderen beginnen met woorden en ze dan tot zinnen maken is alleen maar een illusie. Die gedachte ontstaat omdat de fysieke beheersing voor het maken van geluiden in het begin nog beperkt is. Maar ieder da-da of ma-ma is in werkelijkheid een hele zin: 'hela kom me eens halen want ik wil wat aandacht.' (...)

Leren wat je bedoelt

Er is een onlosmakelijk verband is tussen bedoeling en taalontwikkeling:
Het kind leert er te zijn en dingen te doen, om te handelen en te communiceren op een betekenisvolle manier.
Het leert een systeem van betekenisvol gedrag.(...)

Lege taal
Scholen isoleren taal vaak van hun betekenisvol gebruik.
Daarmee veranderen ze taal in non-taal.
Slechts de sociale context van taal heeft een betekenis voor de leerling. Vanaf het allereerste begin is taal in het begrip van een kind verbonden aan gevoelens.
Als we er nonsens van maken is het moeilijk op te pakken.

Vertellen en lezen en schrijven

Als je iets te zeggen hebt
Mondeling taalgebruik doet zich voor bij vertellen. Vertellen betrekt niet alleen de tekst maar ook de mensen die praten en luisteren, hun doelen, bedoelingen en hun sociale relaties erbij. (...)

Als je iets te zeggen hebt maar er is geen luisteraar in de buurt
Geschreven taal komt voor bij lezen en schrijven.
Al de karakteristieken zoals bij vertellen zijn van toepassing, met één uitzondering, de spreker en de luisteraar zijn niet gelijktijdig, steeds wisselend van rol, aanwezig. (...)

Twee krachten: één naar buiten- en één naar binnen gericht

Een natuurlijk evenwicht in de hoofden van kinderen
De creatieve kracht binnen in een kind noodzaakt het een taal uit te vinden en het gebruik en de grenzen ervan steeds uit te breiden.
Buiten de kinderen duwt de gemeenschap de taal terug naar het middelpunt van de gemeenschappelijke taal en de gemeenschappelijke betekenis ervan. (...)

Taal in school en daarbuiten

Een eenvoudig principe
Taalontwikkeling is in werkelijkheid hetzelfde of het nu binnen of buiten de school plaatsvindt.
Alles wat taal leren buiten school eenvoudig maakt zal het ook binnen school doen.(...)
De school maakt taal mogelijk als de lessen vertellen, lezen en schrijven authentiek zijn.(...).
Scholen hebben hun eigen manieren om te vertellen, te lezen en te schrijven.
Toch blijven de basisprincipes van het menselijk vermogen om te leren dezelfde. Taalontwikkeling en leren door taal zal opbloeien als de school zich richt op datgene wat taal leren gemakkelijk maakt.

Is geschreven taal anders?

Praten of schrijven, wat het beste uitkomt
Geschreven en gesproken taal zijn twee parallel lopende processen.
Als je geletterd bent betekent dat soms dat schrijven een betere manier is dan praten. (...)
De meeste mensen leren eerder praten dan lezen en schrijven, en het helpt wel als je het zo doet. Maar dove mensen kunnen beginnen met lezen en schrijven.
En bij het leren van een tweede taal hebben veel mensen meer behoefte aan, en mogelijkheden om, die taal te lezen in plaats van te spreken.(...)
Eenvoudigweg leren ze wat ze het meest nodig hebben.
Geschreven taal is niet het eenvoudigweg vastleggen van gesproken taal.(...).

Functies van geschreven taal

Geschreven taal heeft verschillende belangrijke functies in een geletterde samenleving

* Gedrukte taal in de omgeving geeft informatie in de vorm van straatnaambordjes, adressen, namen van winkels, richtingaanwijzers en geboden: geen poep op de stoep.
* Beroepshalve gedrukte taal , lezen en schrijven dat je in je werk nodig hebt. Schoolgaande kinderen hebben het beroep student, maar ze gebruiken ook geschreven taal als ze volwassen beroepen spelen.
* Informatieve gedrukte taal wordt gebruikt om informatie op te slaan , te organiseren en terug te vinden. Het kan heel complex zijn, zoals in een telefoonboek, maar ook mooi opgemaakt zoals in een advertentie.
* Gedrukte taal voor ontspanning, lezen en schrijven in onze vrije tijd: fictie en non-fictie die met onze hobby's en speciale belangstelling te maken hebben.
* Rituele gedrukte taal is geschreven taal die veel godsdiensten gebruiken. Het zijn vaak teksten in een oude taal die niet altijd begrepen wordt door de deelnemers.

Taal leren schrijven

Waarom leren mensen schrijven?
Ze hebben het nodig!
Hoe leren ze het?
Op de zelfde manier als ze leren spreken, door zinvolle taal die ze echt nodig hebben te gebruiken. (...)
Kinderen proberen gedrukte taal te begrijpen
Een manier om ze daarbij te helpen is op school een rijke omgeving van gedrukte taal aan te bieden, met een leerkracht erbij die op een verstandige manier de kinderen helpt geletterd te worden, die het laat gebeuren.



We hebben geen taalproblemen omdat we alles opschrijven en hem dan smeren
[Martin Kippenberger, 1985]

Dit is een hoofdstuk uit: Taalvorming & Whole Language, een vergelijkende beschrijving door Henk van Faassen op basis van What's Whole in Whole Language? door Kenneth Goodman, universiteit van Arizona
U kunt de complete tekst opvragen: