de Jordaan tussen taal en beeld
> Jordaan index

> Koning Willem I
> Koning Willem II
> Koning Willem III, Koning Gorilla

De Vorsten en de Jordaan

> Koningin Wilhelmina
> Koningin Juliana
> Koningin Beatrix

> Koning Willem Alexander


De Jordaan was altijd Oranjegezind

Koning Willem III
reed bij zijn bezoeken aan Amsterdam altijd met zijn rijtuig door de Willemsstraat, net als Koningin Wilhelmina in de eerste jaren.
Als de koninklijke familie in de stad was werden in de Willemsstraat de paarden afgespannen en trokken de Jordaners 'personeel' het rijtuig voort.


De Willemsstraat werd naar koning Willem I genoemd

Toen de Goudsbloemgracht gedempt was, werd besloten die zo te noemen en plechtig in te doen inwijden van hun eerste koning van Oranje Willem I.



24 augustus 1857 Opening
300 kinderen trokken in optocht op naar het eind van de nieuwe straat waar het oude naamschild bedekt werd door het nieuwe. Dat werd door middel van koord en katrol onder het spelen van het volkslied omlaag getrokken waardoor de naam Willemsstraat zichtbaar werd.

Bezoek van Koningin-moeder Emma met haar dochter prinses Wilhelmina.
De rijtoer trekt door de Jordaan en de burgemeester gaat eerbiedig te voet achter de koets.
(tekening Joh. Braakensieck)


1813
Koning Willem I (1772-1843)

Willem I leidt als kapitein-generaal de operaties tegen de Fransen in de jaren 1793-1795.
Hij vecht vanuit Duitsland tegen de Bataafse Republiek en daarna tegen de Fransen.
Als de Fransen overwinnen, moet hij vluchten.
Hij gaat eerst naar Engeland en later Duitsland.
In 1814 worden Nederland en België in één koninkrijk en Willem I wordt de koning.
Na de Franse bezetting keerde Willem Frederik, zo heette Willem I voordat hij koning werd, in een vissersboot uit Engeland terug naar Nederland. Door een zware zuidwesterstorm duurde die overtocht vier dagen.
Op het strand van Scheveningen stonden al die tijd duizenden mensen vol ongeduld op hem te wachtten.

Hoofdstad en grondwet
Amsterdam was eeuwenlang een autonome stadstaat.
Amsterdamse regenten waren de baas in de Staten van Holland en de Staten-Generaal in Den Haag.

Een koning en een paleis
Pas bij de vestiging van het Koninkrijk Holland door Napoleon werd Amsterdam de hoofdstad en het stadhuis op de Dam werd verbouwd tot koninklijk paleis. Er werd een balkon aan gebouwd want het volk moest toegesproken kunnen worden.
De koning liet de Waag afbreken om plek te krijgen voor goed zicht op terechtstellingen.

Op zondag 21 november 1813 kwam het voorlopig bewind bij Gijsbert Karel van Hogendorp bijeen.
Gijsbert had last van jicht en kon zijn huis niet uit.
Daar werd de prins van Oranje, Willem Frederik tot koning uitgeroepen. Graaf van Limburg Stirum verliet de bijeenkomst met een Oranje kokarde op. In de straten kon men de kreet "Oranje Boven!" horen.
Hij vond het goed dat hij niet Willem VI, maar Willem I genoemd werd.


Woordenboekje om de kozakken te kunnen verstaan

De Kozakken komen
Alle Amsterdammers gingen meteen oranjekokardes dragen. Het Franse gezag was afgelopen en een stelletje kozakken werden in de Plantage, buiten de Muiderpoort in het Muijerbosch, gelegerd om orde te verzekeren.
Er kwamen fonetische woordenboekjes op de markt om de kozakken te kunnen verstaan.
De belangrijkste tekst: "Een mooi Meisje kussen: Charohschuju dewuschkuzälo what"

Vader des Vaderlands
De prins kwam in Scheveningen aan land en werd op 2 december feestelijk in Amsterdam ingehaald.
Bij de Haarlemmerpoort klom oranjeklant Nolletje Schijt, een visboer, op de koets om de prins de hand te schudden.
De prins gaf meteen het paleis aan de stad terug als blijk van toegenegenheid. Van Hogendorp had dit geadviseerd.
Onuitsprekelijk waren mijne aandoeningen bij intrede binnen deze Hoofdstad. Teruggegeven aan het Volk, dat ik nimmer opgehouden heb te beminnen, zag ik mij na Negentien Jaren als een Vader in het midden van zijn huisgezin

Bij de inhuldiging van Koning Willem I strooiden herauten koperen en zilveren gedenkpenningen uit.
Er ontstond zo'n toeloop dat Nolletje Schijt in het gedrang vertrapt werd en een oog verloor.
In de Jordaan werd de Goudsbloemgracht, de latere Willemsstraat, met linten en bloemen uitgedost.
Het oranje gevoel leefde sterk in de Jordaan.
Uiteindelijk bleef Amsterdam alleen ceremonieel de hoofdstad.

In de Nieuwe Kerk legt koning Willem I op 30 maart 1814 de eed op de grondwet af.
De kerk wordt later steeds gebruikt voor koninklijke huwelijken en inhuldigingen.

Boven de wet
Willem I werd een Friese Stijfkop en Koopman-Koning genoemd, die in 1814 De Nederlandsche Bank stichtte.
Willem I was een 'laat verlicht despoot' en houdt er niet zo van om samen met de Staten Generaal te regeren en regelt alles zoveel mogelijk via Koninklijk Besluit.
Hij weet de Grondwet zo uit te leggen dat zijn soevereiniteit boven de wet komt te staan. Op die manier kan hij op autocratische wijze het land besturen.
De belangstelling van Willem I gaat vooral uit naar de handel en economie. Vandaar zijn naam: 'koning koopman'. Dat blijkt ook als hij met eigen geld de Nederlandse Handel Maatschappij opricht. Hij wil een economische constructie waarbij het noorden zich bezighoudt met de handel en het zuiden zich meer richt op de industrie.

Willem I had de pest aan katholieken. De eerste Nederlandse Jezuïetengeneraal, J.P. Roothaan, geboren in de Jordaan, kon alleen in vermomming zijn eigen kerk 'de Krijtberg' in zijn geboortestad bezoeken.
Roothaan werd in wassenbeeldenkabinetten op de kermis afgebeeld als een monster dat cholera verspreidde.

Omdat Willem I een Belgische hofdame wilde trouwen en omdat hij teleurgesteld was door de Belgische Opstand, trad hij in 1840 af. Hij werd hij voor landverrader uitgemaakt. Van alle borstbeelden in de stad werd de neus afgeslagen.

naar boven


1840
Koning Willem II (1792-1849)

En toen was België zelfstandig
Als de Belgen in 1830 in opstand komen tegen zijn vader Koning Willem I, pleit Willem II voor meer autonomie van de Zuidelijke Nederlanden. Koning Willem I wil daar echter niets van weten.
Willem II krijgt de taak om met Nederlandse troepen rust in België te krijgen. In1830 wordt er een grote troepenmacht gelegerd in Noord-Brabant en Willem II is meestal in Tilburg te vinden. Een goed startpunt voor de Tiendaagse Veldtocht van augustus 1831. Het leger van de opstandelingen verliest de slag bij Hasselt en Leuven.
Door Frans militair ingrijpen en Engelse diplomatieke druk wordt Nederland echter gedwongen een wapenstilstand te sluiten.
De Zuidelijke Nederlanden scheidt zich af en het koninkrijk België wordt gevormd.
1839 België wordt zelfstandig.

1840 Koning van Nederland
De belangrijkste gebeurtenis uit zijn korte regeringsperiode is de invoering van een nieuwe Liberale grondwet van Thorbecke die in 1848 tot stand komt onder druk van de revoluties die dat jaar overal in Europa plaatsvinden.
De ministeriële verantwoordelijkheid wordt ingesteld en er zullen in het vervolg rechtstreekse verkiezingen worden gehouden.

Financiële problemen
Hij geeft veel geld uit aan zijn schilderijen verzameling. Kort voor zijn overlijden leent hij van de tsaar nog een miljoen gulden.
Zijn erfgenamen moeten, na zijn plotselinge dood, zijn collectie schilderijen veilen. Voor een deel worden zijn schilderijen door de tsaar gekocht: ze hangen nog steeds in De Hermitage in Sint Petersburg.
Willem II overlijdt in 1849 en wordt opgevolgd door zijn zoon koning Willem III.


naar boven



Koningin Emma en Koning Willem III

1849
Koning Willem III (1817-1890)

1861 Aanhankelijkheid van de Jordaners
Van hun schamele inkomen hebben de Jordaners de koning een sierlijk bewerkte beker, met deksel aangeboden, waarop staat gegrift:

Bewijs van liefde en gehechtheid
van de bewoners der Willemsstraat
aan onzen beminden Koning Willem III
Amsterdam, April 1861

Een traan blonk in 's Konings oog. "'t is mij aangenaam" sprak de Koning, "mij midden onder mijn volk te bevinden"
En hij bezocht enige schamele woningen, in eene waarvan de huismoeder de wasch in orde bragt.
De vorst: "dat zijn de uren, welke men nooit vergeet". Zo werd op een vals romantische toon het bezoek in de krant verslagen
.

Wat doet die 'naald' op de Westerstraat?
Hij staat daar om de festiviteiten rondom het 25-jarig regeringsjubileum van koning Willem III in 1874 te vieren.
De socialisten vinden dat het Nederlandse volk beter af is zonder een koning die zich als een gorilla gedraagt.

Koning Gorilla
In het Nationaal archief ligt een brochure getiteld: 'Uit het leven van Koning Gorilla'. Hoewel de anonieme schrijver van het pamflet Koning Willem III nergens met naam en toenaam noemt, is het iedereen duidelijk dat het over de toenmalige impopulaire koning gaat.
Het Koningshuis wordt alom gerespecteerd maar het is publiek geheim dat Koning Willem III geen fijnzinnige, trouwe persoonlijkheid bezit.
Het pamflet komt uit socialistische hoek en verschijnt aan de vooravond van de 70e verjaardag van de koning op 19 februari 1887.

Drank en slechte vrouwen
De socialisten vinden dat het Nederlandse volk beter af is zonder een koning die zich als een gorilla gedraagt en het volk "diep ongelukkig had gemaakt".
Vanaf zijn jeugd leidt "onzen Gorilla,….een liederlijk leven, uitsluitend aan Venus en Bacchus gewijd".
Koning Gorilla maakt zich schuldig aan drankmisbruik, gewelddadigheden, openlijk bordeelbezoek, scheldpartijen en beledigingen in het openbaar.
Hij zou zijn volk bestempelen als "stomme ossen, canaille en rapaille".
Het pamflet is gebaseerd op roddels en geruchten maar bevat ook waarheden.
De brieven van zijn vrouw Koningin Sophie van Württemberg en het geheime dagboek van Minister Weitzel spreken van een geestelijk gestoorde man die ook losse handen bezit. Koning Gorilla

Oranjefurie
De brochure vindt gretig aftrek, er vindt een stormloop op de boekhandels plaats. Aan de andere kant ontstaat er een volkswoede die oranjefurie wordt genoemd. In Amsterdam worden van een socialistische boekwinkel de ruiten ingegooid.
Café Waterloo van een socialist in de hoofdstad wordt compleet vernield. Veel socialisten worden lastig gevallen en gemolesteerd.

Majesteitsschennis
Opmerkelijk is dat er geen stappen worden ondernomen tegen auteurs, uitgever en verkopers, zelfs geen gerechtelijk vooronderzoek vindt plaats. Normaal is men wel voortvarender, regelmatig verdwijnt een socialist in de gevangenis.
De enige die in verband met de affaire wordt vervolgd is Jozef Alexander Cohen, (1864-1961) medewerker van het socialistisch partijblad 'Recht voor Allen'. Hij heeft naar de koning "Weg met Gorilla!" geroepen. Hij werd bij verstek veroordeeld wegens majesteitsschennis en vluchtte naar Frankrijk.
Blijkbaar vinden de autoriteiten het beter zo min mogelijk aandacht aan de zaak te besteden. Het zou alleen nog maar meer koren op de molen van de socialisten zijn en het koningshuis verder beschadigen.

Audiëntie
De eerste openbare actie van Klaas Ris was in 1877, toen hij bij een van de audiënties van Willem III in het paleis op de Dam de euvele moed had de koning persoonlijk aan te spreken om hem de klachten van de Amsterdamse arbeiders over te brengen. Het ging over het Kermisoproer dat het jaar ervoor uitbrak omdat de Burgemeester het feest had verboden vanwege de dronken arbeiders die riepen:
'Godverdomme Kermis mot er wezen, Kermis mot er zijn.
Anders slaan wij bij den Burgemeester de ruiten kort en klein'.

Geslagen werd er, en wel door politie, cavalerie en infanterie.
De koning was woest en Klaas werd de deur uit gewerkt.

1854 Koning Willemshuis
De Jordanezen hebben een Koning Willemshuis gekregen. Dat was een soort buurthuis aan de Egelantiersstraat 141, ter ere van de onafhankelijkheid in 1813. Dominee Adama van Scheltema had hiervoor het initiatief genomen om een einde te maken aan drankmisbruik. Er werden bijbellezingen gehouden. Vanaf 1897 werden er zwervers opgevangen.

1989 Het Willemshuis is voorgoed gesloten.

naar boven


Koningin Wilhelmina (1880-1962)

1898 Inhuldiging
Ter gelegenheid van de inhuldiging van de Koningin op 6 september kreeg ze van de inwoners van Amsterdam de Gouden koets cadeau. Het besluit daartoe werd in de vergaderzaal van de Oranje Vriendenkring, Willemsstraat 10, genomen.
Het rijtuig was gemaakt door de autofabrikanten, de gebroeders Spyker.
Ze pakte haar geschenk pas de volgende dag aan omdat ze giften van Amsterdammers bij de inhuldiging, een nationale gebeurtenis, niet passend vond.


De vergaderzaal van de Oranje Vriendenkrin,
bereikbaar via een gang naast Willemsstraat 10.

1901 Huwelijk
Pas tijdens haar huwelijk met Prins Hendrik op 7 februari 1901 en een maand later, bij haar intocht in Amsterdam, stapte ze voor het eerst in de statige Gouden koets.
Daarna werd het een dienstvoertuig op Prinsjesdag en bij koninklijke huwelijken.
Overigens gingen er alleen acht paarden voor als het staatshoofd er in zat. In andere gevallen moesten zes paarden de kar trekken.
Wilhelmina was getrouwd met prins Hendrik, maar die had geen enkele functie in het Koninklijk huis.
Hendrik ging het liefste wilde zwijnen jagen op de Veluwe en hield er verder ook geen onberispelijke levenswijze op na.

1940 Vlucht naar Engeland
De koningin week op 13 mei uit naar Engeland om van daar uit de strijd tegen Duitsland voort te zetten.
Churchill noemde haar de enige man in de Nederlandse regering.
Ze spreekt voor Radio Oranje : "Sla de Mof op de kop"

1948 Afgetreden
De koningin treedt op 4 september af.
Ze schrijft haar autobiografie: 'Eenzaam maar niet alleen'

naar boven


Koningin Juliana (1909-2000)

1948 Inhuldiging
Op 6 september 1948 werd Juliana in de Nieuwe Kerk in Amsterdam ingehuldigd als koningin. In haar inhuldigingsrede kwam zij er openlijk voor uit haar taak als een zware opgave te zien:
"Zó zwaar dat niemand die zich daarin ook maar een ogenblik heeft ingedacht haar zou begeren,
maar ook zó mooi dat ik alleen maar zeggen kan: wie ben ik dat ik dit doen mag?"


Meteen na haar troonopvolging in 1948 werd het ceremonieel door Juliana sterk vereenvoudigd. Het koningshuis moest een instelling worden van en voor alle Nederlanders.
De term 'onderdanen' wilde Juliana niet meer horen. Zij wilde worden aangesproken met 'mevrouw' in plaats van 'majesteit'.
Juliana zag een strak protocol als een enorme barrière om land en mensen te leren kennen.
Zij wilde het liefst als gewoon mens worden gezien en gewaardeerd.
Juliana antwoordde ooit op de vraag of zij gebonden was aan het protocol:
"Dat is een mythe. Ik weet niet welke mensen dat zeggen,
maar er zijn altijd idioten in de wereld geweest.
Elk tijdperk heeft er weer anderen.
Het is idioterie."

Toen prinses Beatrix na een roerige kroning op de troon kwam, kon Juliana gaan genieten van de vele vrije uurtjes op paleis Soestdijk

1956 Greet Hofmans affaire
HM Koningin Juliana en haar man ZKH Prins Bernhard zijn bezorgd om de oogafwijking van hun dochter Prinses Marijke, geboren in 1947. Als de artsen de hoop opgeven, zoekt Bernhard hulp bij de gebedsgenezeres Greet Hofmans.
Al gauw omringt Juliana zich met Hofmans' aanhangers. Bernhard kijkt met afgrijzen naar de groeiende invloed van Hofmans op zijn vrouw. Zeker wanneer Juliana in 1952 in Amerika pacifistisch getinte speeches houdt, waarvan de prins en de ministers Hofmans de schuld geven.

Het koninklijk huwelijk loopt gevaar
Op 7 juni 1956 schrijft het Duitse blad Der Spiegel, getipt door Bernhard, over de perikelen aan het Nederlandse hof.
De affaire wordt zo snel mogelijk in de doofpot gestopt. Premier Drees grijpt in en Koningin Juliana moet alle banden met Hofmans en haar aanhangers verbreken.

naar boven


Koningin Beatrix

1966 Huwelijk met rookbom
In de Westerkerk werd op 10 maart het vorstelijk huwelijk van prinses Beatrix en prins Claus ingezegend.
Dit huwelijk zou vooral via de televisie goed gevolgd kunnen worden.
Er heerste een anti-Claus stemming. Zo kreeg de bereden politie in Amsterdam een anoniem bericht waar in stond dat alle paarden geïnjecteerd zouden worden met het "gek makende" middel LSD.

Memo aan de politieruiters:
Merkt u dat uw paard onberijdbaar wordt, ondanks uw voorzorgsmaatregelen, aarzel dan niet om het ONMIDDELLIJK ONSCHADELIJK te maken om erger te voorkomen.

De Gouden koets werd op een onbekende plek gestald die zo geheim was dat zelfs de politie niet wist waar dat was.

Mensen riepen: "Oranje boven" , maar ook "Eins zwei Republik" .
De wereldberoemde rookbom wordt in de Raadhuisstraat voor de gouden koets geworpen.
Hoewel Claus schrok van de rookbom was Beatrix erg rustig en bleef zij wuiven naar de toeschouwers.
Claus: "Niemand kan dit verleden ongedaan maken, maar ik zou graag willen vragen ons de kans te geven om samen met u allen aan een nieuwe toekomst te bouwen".

1980 De inhuldiging
HM Koningin Beatrix werd op 30 april in de Nieuwe Kerk ingehuldigd.

Geen woning, geen kroning
De kraakbeweging had officieel het standpunt "Geen Woning Geen Kroning".
Met andere woorden wij zijn tegen die kroning, omdat wij vinden dat er woningnood is.
En wat gaan wij doen op die dag, wij gaan woningen kraken. Dat was natuurlijk prima, maar er was veel meer aan de hand.
Die monarchie en die hele gebeurtenis, die ontzettend veel geld kostte en met ontzettend veel praal gepaard ging, die stond natuurlijk voor veel meer: sommigen hebben veel en anderen hebben weinig, of het nou om geld gaat of woningen.
Er was onvrede op meer punten dan alleen maar die woningnood.



1988 Gekust op koninginnedag
Een onverwacht bezoek van Koningin Beatrix op 30 april 1988 aan de Amsterdamse Jordaan, waar zij een verkoper van oranje brillen een koninklijke kus gaf.
Het 'spontane' bezoek was een zorgvuldig voorbereide stunt die haar imago erg goed deed.
De beroemde kus die zij kreeg, viel buiten de regie, maar kwam wel mooi uit.

1972 Beatrix bij ons in de Jordaan
Het was overigens niet de eerste keer dat Beatrix, in de voetsporen van haar voorgangers, de Jordaan bezocht.
16 augustus 1972 werd ze door de kunstenaar Herman Ysebaert rondgeleid.
Het was opmerkelijk, want Ysebaert was een overtuigd communist die alle mogelijke sociale acties kunstzinnig ondersteunde en die de toen gebruikelijke 'bruggenborden' tijdens de verkiezingen voor de CPN schilderde.
Beatrix wipte toen ook binnen bij café Rooie Nelis, waar sindsdien de Yellow Bikes van de toeristen voor de deur staan.


Willem-Alexander en Máxima Zorreguieta

2001 Komt er een Argentijnse koningin op de troon?
Willem-Alexander en Máxima ontmoetten elkaar tijdens het festival van Sevilla.
Hij vraagt haar op 19 januari 2001 ten huwelijk op de bevroren vijver van Huis ten Bosch.
Willem-Alexander stelde zijn verloofde aan het volk voor tijdens een bijeenkomst in Paleis Noordeinde.
Máxima las bij deze gelegenheid in het Nederlands een verklaring voor waarin zij de Videla-dictatuur verwierp
en uitsprak gelukkig te zijn dat zij Alexander gevonden had.
Bij de verloving werd ook bekend gemaakt dat de vader van Máxima, Jorge Zorreguieta, niet bij het huwelijk aanwezig zal zijn.
De aanwezigheid van de heer Zorreguieta is omstreden vanwege de rol die hij gespeeld heeft bij het Videla-regime in Argentinië.

Nationaal geschenk
Er werd meteen een Nationaal Oranje Comité opgericht om het Nationaal Huwelijksgeschenk te bedenken.
Ze krijgen een 'Oranjefonds' cadeau, om de verbondenheid in de multiculturele samenleving versterken.
Ook maakt kunstenaar André Volten een beeld voor in de tuin van hun villa in Wassenaar.

2002 Huwelijk op 02-02-02
Op 2 februari 2002 sluit burgemeester Job Cohen het burgerlijk huwelijk in de Beurs van Berlage.
Het prinselijk paar heeft een leuke datum uitgezocht.
Vanaf de Beurs begeeft het paar zich naar de Nieuwe Kerk waar het huwelijk kerkelijk wordt ingezegend door dominee ter Linden,
er is ook een Argentijnse priester, Raphael Braun, bij betrokken.
De rooms-katholieke kerk heeft Máxima dispensatie verleend om 'protestants' te trouwen.

Traantjes
Maxima liet haar tranen de vrije loop na het uitwisselen van de ringen toen Carel Kraayenhof de tango "Adios Nonino" speelde
Na het kerkelijk huwelijk is er een rijtoer met de Gouden Koets met 6 paarden en een stuk of tachtig ruiters er omheen.
Daarna een innige balkonscène op het Paleis op de Dam..

Verfbom
Traditioneel werd een verfbom naar de koets gegooid.
Jacques V. (27) uit Haarlem werd voor het gerecht gesleept omdat hij 'een smet' op de huwelijksdag gegooid had.
Twee in klederdracht gehulde dames en een burger in uniform werden door de verfspetters geraakt.
Ook op het dak van de Gouden Koets bleef een fikse witte vlek achter.
De verf die op het raam belandde, werd razendsnel door een lakei eraf gepoetst.
Een lawaaidemonstratie tegen het koningshuwelijk in de Spuistraat in Amsterdam loopt vast op een blokkade van de Mobiele Eenheid. Twee mensen worden gearresteerd en afgevoerd.
Tijdens de arrestatie riep een van hen "Ik doe toch niks, ik doe toch niks".

Koning Willem IV ?
Prins Willem-Alexander is als oudste kind van Koningin Beatrix de eerste troonopvolger.
Sinds de inhuldiging van de Koningin op 30 april 1980 heeft hij de titel Prins van Oranje.
Het paar gaat in landgoed 'De Horsten' in Wassenaar wonen.

Ze hebben drie dochters, Prinses Catharina-Amalia, Prinses Alexia en Prinses Ariane.

naar boven



> Aanvullingen en verbeteringen ontvang ik graag hier
>
Bijgewerkt 19 02 10

naar Jordaan index