de Jordaan tussen taal en beeld
> Jordaan index

[1945]
De Bevrijding

De eerste vrije editie van het Parool en
De Viegende Hollander, een blaadje dat door vliegtuigen over bezet gebied uitgeworpen werd.

Het drama op de Dam

Ná 5 mei 1945 vallen er in Amsterdam nog doden door Duitse kogels
Na het eerste weekend, 5 en 6 mei 1945, vierde Amsterdam ook op 7 mei, uitgebreid de bevrijding.
Het was prachtig weer en de Dam stroomde vol feestvierders.
De eerste geallieerde troepen zouden daar aankomen.
Om te voorkomen dat de Duitsers het Centraal Station zouden opblazen was het om 11 uur 's morgens
door de Binnenlandse Strijdkrachten bezet.
Bij dit zogenoemde objectdetachement hoorde ook koerierster Isa Baschwitz.
Ze was gekleed als verpleegster met witte schort en witte kap.
In het station bevonden zich treinen met Duitse troepen die ontwapend moesten worden.
Isa Baschwitz liep samen met één gewapende BS-er, heen en weer langs de wagons
om de militairen te vertellen dat de oorlog voorbij was en dat ze hun wapens moesten inleveren.
Als gevraagd werd aan welke kant ze eigenlijk stond zei ze: "Ik ben voor de vrede".
Bij die actie kwamen twee BSers om het leven.

Verkenners
Op 7 mei bereikte een verkenningseenheid Polar Bears van de Britse 49ste Infanteriedivisie,
in vier lichte pantserwagens en zes bren-carriers, rond 13.00 uur de grens van Amsterdam.
Ze werden op de Berlagebrug zo enthousiast ontvangen, dat ze nauwelijks opschoten.
Daarom bereikte de verkenningseenheid pas veel later de Dam.
Plotseling reden ook twee overvalwagens met Grüne Polizei de Dam op, maar die verdwenen weer snel.
Na enige tijd verliet ook de Engelse eenheid de Dam in de richting van Amsterdam-oost.

Drama op de Dam
Voor er reden voor feest was brak er op de Dam even na drieen een schietpartij los, waarbij de manschappen van de Kriegsmarine vanuit de Grote Club, op de hoek van de Kalverstraat en de Dam,
op de mensenmenigte op de Dam vuurden.
Hierbij vielen meer dan twintig doden en vele tientallen gewonden.
Er zijn verschillende verhalen over de oorzaak.
De schietpartij ontstond omdat een Duitse soldaat niet door een BS-er ontwapend wilde worden.
Of omdat de Duitsers kwaad waren dat bevriende vrouwen onder hun ogen kaal geknipt werden.
In ieder geval ontstond een ernstige schiet partij tussen de BS en de Duitsers, die zelfs met machinegeweren op de menigte vuurden.
Het gevecht werd beëindigd toen de BS een bazooka naar de Grote Club afvuurde

Intocht van de Canadezen

De Canadezen zijn onze bevrijders
Als Amsterdam haar bevrijding viert doet de stad dat met de Canadezen.
Die waren er pas op 8 mei maar ze bléven en werden zo in de herinnering van de meeste Amsterdammers de echte bevrijders
De Engelsen hadden eigenlijk alleen maar verkenningswerk voor de Canadese divisie verricht.
Ze reden vanaf de Berlagebrug geholpen door een verzetsman als gids via de Leidsestraat naar de Dam maar keerden weer terug toen het te link werd in de stad.

Maar 's avonds waren ze terug
In het oude stadhuis droegen ze het bestuur van de stad over aan de nieuwe burgemeester, Feike de Boer.
Het clandestiene overleg van bestuurders, onder wie Willem Drees, had hem gevraagd na de oorlog burgemeester van Amsterdam te worden, als opvolger van de pro-Duitse burgemeester Edward Voûte.
De Boer was bereid, en zoals hij zelf zei, "...ik ging zitten op die stoel en het liep".

Feike de Boer verlaat in gezelschap van generaal Eisenhower het paleis op de Dam.
Op de achtergrond prins Bernhard.

De 2e Anjeliersdwarstraat viert feest,
de Britse, Amerikaanse en Russische vlag naast de Nederlandse driekleur

Hergebruik van beschuitblikken

Kinderen trommelen op de biscuitblikken die door de geallieerden vliegtuigen uitgeworpen werden.
De blikken werden ook gebruikt om bootjes van de maken.
De constructie was nogal gammel doordat de blikken met papiertouw verbonden werden.
Na een tijdje kregen de peddelaars dan ook een nat pak.

Marnixstraat met de Bevrijdingslinde

Bevrijdingslinde
Ter herinnering aan de bevrijding planten de kinderen van de scholen in de Jordaan een Bevrijdingslinde aan de Marnixstraat.
Jammer genoeg bouwt het Gemeente Energiebedrijf, zonder gevoel voor historie, er een smakeloos transformatorhuis naast.
Het had een haar gescheeld of de boom was gerooid, maar daar staken de buurtbewoners een stokje voor.

Diep in de grond zit een urn met de namen van de kinderen