de Jordaan


> Jordaan index

> recht en orde
> onderwijs

> cultuur


tussen taal en beeld Recht voor Allen


[1 maart 1879]
Het weekblad 'Recht voor Allen'

Het blad wordt uitgegeven door de opvolger van Domela Nieuwenhuis, Jan Antoon Fortuyn, in diens boekwinkeltje in de Tuinstraat dat later als de 'Algemeene en Sociale Boekhandel' in de Nieuwe Leliestraat gevestigd was.

Tussen 1883 en 1886 groeide de oplage enorm.

Op de zaterdagavonden werd het blad met veel kabaal verspreid.
De verkopers kregen het regelmatig aan de stok met het volk uit de Jordaan en met de politie.
In de Jordaan, een eilandenrijk met modderpoelen, waren hele straten werkloos.
Het was de ideale doelgroep van het blad, maar juist de koningsgezinde Jordanezen keerden zich tegen de idealistische verkopers. Die groeiden uit tot excentrieke straatfiguren.
Veel mensen kenden de felle antimonarchist Jacobus de Zwart en de kameraden Anton Belderok en de 'held' Karel Anthonie Bos.


Colporteren van het weekblad Recht voor Allen

Een politiebureau op de Lauriergracht
Een Jordanese bende was zo geestdriftig voor vaderland en vorstenhuis, dat zij op de kleine steentjes voor het Paleis het volkslied stonden te zingen. Na dit eerbetoon kon het huis van de burgemeester niet worden overgeslagen. De troep trok naar de Keizersgracht, zong daar het 'Wien Neerlands Bloed' en begaf zich hossend naar de Westermarkt. Daar werd besloten 'die Bos es mores te leren'.
Karel Anthonie Bos is de beroemde of beruchte colporteur van socialistische pamfletten en van het weekblad Recht voor Allen.
Toen de bende in de Hazenstraat arriveerde, stond een tiental socialisten op de stoep van het boekwinkeltje van Bos.
De vereerders van het vorstenhuis hosten nog een paar keer Hop, hop, hop, hang de socialisten op. Ze begonnen met vlaggenstokken, waaraan de vaderlandse en de oranjevlaggen waren bevestigd, te slaan en te rammen, vernielden de ruiten en drongen de verdedigers, machteloos tegen een dertigvoudige overmacht, in het winkeltje terug.
Die sloten de deur en moesten aanzien dat alle ruiten werden ingeslagen.
Pas na meer dan een half uur brullen en lallen kwamen de agenten van het posthuis, dat in het voormalig Luthers Weeshuis om de hoek op de Lauriergracht gevestigd was, opdagen. Ze zetten de brug over de Lauriergracht voor de Hazenstraat af en geloofden het verder wel.
Het gemeentebestuur laat zich verleiden door hun haat tegen de sociaal-democraten en schrijft de verwoesting van het winkeltje toe aan eigen schuld.
Is dat niet een bedenkelijk gemis aan zelfbeheersing?


Koning Gorilla

In het Nationaal archief ligt een brochure getiteld: 'Uit het leven van Koning Gorilla'.
Hoewel de anonieme schrijver van het pamflet Koning Willem III nergens met naam en toenaam noemt, is het voor iedereen duidelijk dat het over de impopulaire koning gaat.
Het pamflet komt uit socialistische hoek en verschijnt aan de vooravond van de 70e verjaardag van de koning op 19 februari 1887
De brochure vindt gretig aftrek, er is een stormloop op de boekhandels.

Majesteitsschennis
Opmerkelijk is dat er geen stappen worden ondernomen tegen auteurs, uitgever en verkopers en dat er zelfs geen gerechtelijk vooronderzoek plaats vindt.
In het algemeen is men wel voortvarender want regelmatig verdwijnt een socialist in de gevangenis.
De enige die in verband met de affaire wordt vervolgd is Jozef Alexander Cohen, (1864-1961) medewerker van het socialistisch partijblad 'Recht voor Allen'.
Hij heeft naar de koning "Weg met Gorilla!" geroepen, is bij verstek veroordeeld wegens majesteitsschennis en vluchtte naar Frankrijk. Blijkbaar vinden de autoriteiten het beter zo min mogelijk aandacht aan de zaak te besteden. Het zou alleen nog maar meer koren op de molen van de socialisten zijn en het koningshuis verder beschadigen.
Cohen is opgegroeid in een gelovig joods middenstandsmilieu. Hij brak met het oude geloof zoals hij zich tegen iedere vorm van gezag zou verzetten. Zijn Indische jaren (1882-1887) bracht hij grotendeels door in militaire gevangenissen.
Eenmaal gerepatrieerd bewoog hij zich in anarchistische kringen. Werd medewerker aan anarchistische blaadjes en aan de Figaro. Via Londen ging hij weer naar Holland, waar hij het non-conformistische eenmansblad De Paradox (1897-1898) uitgaf.
Vanaf 1899 vestigde hij zich definitief in Frankrijk, waar hij genaturaliseerd werd. Hij werkte mee aan Le Temps en Le Figaro.
Van 1906 tot 1922 is hij in Parijs correspondent van De Telegraaf



[1892]
Recht voor Allen is naar de hoofdstad gekomen
De strijd tusschen de "revolutionnairen" en de "parlementairen", ook wel "mannen van den ge-lei-de-lij-ken weg" genoemd.
Aan den eenen kant Troelstra en Van der Goes, aan den anderen Domela Nieuwenhuis en Cornelissen.
Van der Goes was al eerder uit den Bond geroyeerd, zodat Troelstra het zaakje in de huishoudelijke vergaderingen alleen moest opknappen. Partijgenoten De Levita, en Loopuit konden daarbij slechts de rol van schildknaap vervullen, jong en onbedreven in het politieke debat als zij waren.
Dolf de Levita had zijn sporen bij de diamantbewerkers verdiend. Hij was tevens oprichter van de zangvereniging 'De Stem des Volks' en schreef de overbekende 'Socialistenmars'
Na vele en herhaalde schermutselingen zou eindelijk de beslissende slag geleverd worden: Troelstra moest zich verantwoorden wegens het ongehoorde feit dat hij niet alleen door zijn komst te Amsterdam het partijorgaan ongeoorloofde concurrentie aandeed, maar dat hij bovendien de partijpaus Domela en diens optreden in zijn blad openlijk durfde te kritiseeren.



[1890]
1 mei wordt voor de eerste keer in Nederland gevierd
Het spreekt vanzelf dat Recht voor Allen op de Dag van de Arbeid met een speciaal nummer uitkwam.
Men schreef: '
Koningschap, militarisme, geestelijkheid, beurs en patroons
gaat ten onder
naarmate het schip der organisatie zich voortstuwt'


Bij Socialisme dacht Domela Nieuwenhuis aan Utopische Socialisten

Als secretaris van de Sociaal-Democratische Bond bracht hij daar Recht voor Allen als bondsorgaan in.
De redactie verhuisde in 1893 van Den Haag naar Amsterdam. De redactielokalen waren aan het Damrak gevestigd, dicht in de buurt van het Antirevolutionaire blad De Standaard.
Tekenaar Braakensiek maakt een spotprent waarin de twee dominees Domela Nieuwenhuis en Kuyper elkaar de hand schudden. Samen zijn ze een dreigend gevaar voor de bestaande liberale orde.



> naar boven

> terug naar Arbeiders in Beweging
> terug naar Jordaan index

 



> Aanvullingen en verbeteringen graag hier

Bronnen
o.a.
Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis, IISG /