de Jordaan


> Jordaan index

> recht en orde
> het nieuwe werck
> onderwijs

> cultuur


tussen taal en beeld Wilhelmina Drucker

Wilhelmina Elisabeth Lensing, alias Wilhelmina Drucker [1847-1925]


Wilhelmina, op de groepsfoto zittend links. Aletta Jacobs zit in het midden

Wilhelmina Lensing groeide samen met haar zusje Louise op.
Haar ongehuwde moeder was naaister deed en haar best om deed haar beide dochters een goede katholieke opvoeding te geven.
Ze ontdekte vroeg dat ze een onecht kind van Louis Drucker, een rijke rentenier was.
Ze schreef later met haar oudere zus Louise in 1885 een boekje waarin ze haar verwekker aanklaagde.
Haar halfbroer H.L.Drucker die later rechtsgeleerde en kamerlid was vond dat verschrikkelijk en kocht de hele oplage op om die te vernietigen.

Een strijdbare feministe

Wilhelmina was zelfstandig en strijdbaar geworden, zeker door het zware leven van haar moeder.
Die werd als ongehuwde vrouw overal nagewezen. De twee kinderen hadden geen rechten.
Ze kwam in aanraking met het socialisme en bezocht vergaderingen in het Volkspark.
Ze won een prijsvraag voor het schrijven van een kerstverhaal in het Radicaal Weekblad over de onrechtvaardige maatschappelijke toestanden die ze zelf meegemaakt had.
De redacteur van het blad, Joan Nieuwenhuis, zorgde ervoor dat ze in contact kwam met haar halfbroer en dat ze een deel van de erfenis kreeg.

Ze ging onder de naam Wilhelmina Drucker publiceren en schreef in socialistische bladen,
zoals in Recht voor Allen, waarvan Domela Nieuwenhuis redacteur was.
Ze maakte zich daarin sterk voor gelijke rechten van man en vrouw.
Maar ze merkte dat de vrouwen binnen de radicaalliberale en socialistische kringen niet door alle mannen als gelijkwaardig werden aanvaard.

Domela Nieuwenhuis, haar grote voorbeeld
De vrouw moest vechten voor haar rechten
Dat werd in de politieke partijen van die tijd niet gewaardeerd.
Ze werd enorm geïnspireerd door Domela Nieuwenhuis.
Van hem leerde ze dat zolang er onrecht is, er tegen gestreden moest worden.
Zonder zijn voorbeeld had ze het nooit opgebracht om op te komen voor de rechten van de vrouw.

Vrouwen moesten begrip en inzicht krijgen voor haar eigen situatie
Wilhelmina Drucker werd in 1889 door de Sociaal-democratische Bond gevraagd om een vrouwenvereniging op te richten.
Dat was de Vrije Vrouwen Vereeniging in Amsterdam.
De vrouwen werden gemobiliseerd om op te komen voor haar rechten: recht op onderwijs, voogdij, onderzoek naar het vaderschap, verbetering van rechtspositie.
In 1893 kwam uit de Vrije Vrouwenvereeniging de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht voort.
Van die twee clubs konden uitsluitend vrouwen lid worden omdat die als werkplaats moesten dienen voor vrouwen om zich te oefenen in het debat, in het zelfstandig vormen van een mening en in het vak van spreken, vergaderen en organiseren.
In 1916 was Wilhelmina Drucker ontevreden over het beleid om langs politieke weg het kiesrecht te verkrijgen. Zij vond dat het juist van binnen uit moest gebeuren.

Wilhelmina Drucker had een manier van uitdrukken die niet iedereen kon waarderen
Zij schreef in het tijdschrift Evolutie kritisch en openhartig over godsdienst en zedelijkheid, onderwerpen die in die tijd niet konden.
Zij schokte haar lezers toen zij het huwelijk 'de meest onheusche vorm van sexueele samenleving' noemde. Toch werd het blad de spreekbuis van de Nederlandse vrouwenbeweging.

Wilhelmina sprak op vele congressen.
Ook ging ze in debat met de socialistenleider Troelstra.
De organisatie van de tentoonstelling 'de Vrouw 1813-1913', waarin de economische en sociale toestand van de vrouw in de laatste 100 jaar werd belicht, gaf problemen.
Niet alle vrouwenorganisaties waren overtuigd van het nut van deze manifestatie.

Eerste wereldoorlog
Wilhelmina Drucker ook actief in de vrijdenkersbeweging.
Tijdens de Eerste Wereldoorlog probeerde ze met Het Vrouwencomité voor de Distributie de economische en sociale nood te lenigen. Daarnaast protesteerde zij tegen de dienstplicht, omdat daardoor gebrek aan arbeidskrachten ontstond.
In haar blad Evolutie liet zij zoveel pacifistische geluiden horen, dat velen haar abonnement opzegden.

Na de oorlog ging Wilhelmina Drucker, die toen 71 jaar was, het kalmer aan doen.
Alle inspanningen in de oorlog hadden veel van haar krachten gevergd.
Ook was ze teleurgesteld dat het vrouwenkiesrecht, waarvoor ze gevochten had, de vrouwen in 1919 zonder strijd in de schoot geworpen was. Toch bleef Wilhelmina bereid, wanneer speciale maatregelen de positie van de vrouw en in het bijzonder die van de gehuwde vrouw bedreigden, haar protest in woord en geschrift te doen horen.
Langzaam maar zeker was er waardering gegroeid voor Wilhelmina Drucker Met onverbiddelijke logica had ze gewerkt aan de gelijkstelling van vrouw en de man in de maatschappij.


De vrouw als vrij mens
Op 5 december 1925 overleed Wilhelmina Drucker na een korte ziekte in Amsterdam.
Dat ze een leegte achterliet in de Nederlandse vrouwenbeweging en daarbuiten, bleek uit de grote belangstelling bij de crematie op Westerveld.


Demonstratie van Dolle Mina's bij het standbeeld van Wilhelmina Drucker
ter gelegenheid van hun éénjarig bestaan

In 1939 werd op de Churchilllaan in Amsterdam een monument onthuld ter blijvende herinnering aan Wilhelmina Drucker.
Het was ontworpen door Gerrit van der Veen en het draagt het opschrift: 'De vrouw als vrije mens.'
De volgende generatie feministen noemde zich 'Dolle Mina's'



> naar boven

> terug naar Arbeiders in Beweging
> terug naar Jordaan index


> Aanvullingen en verbeteringen graag hier

19 6 2015


Bronnen
o.a.
Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis, IISG /