Amsterdamse woordenschat

> Jordaan index		de Jordaan tussen taal en beeld Amsterdamse woordenschat
Israël Querido De schrijver Querido wilde een socialistisch kunstenaar zijn en ging midden tussen het proletariaat in de Jordaan wonen om daar zijn indrukken op te doen voor zijn boeken. Hij verzamelde veel Jordaanse woorden in het Bargoens afkomstig van het Jiddisch zoals: Sliegeraarster: verraadster Linkmiegel: slimmerik Meine deine streken Niesses: vrouwen Knurft: pak slaag Schroei: honger Bazar: politiebureau Juut: pas op er komt politie aan Knopsmeris: politieagent in uniform Jeile: narigheid Jen: leugen Klapper: plek van dieven Kneibel: sterke vent Maffie: kwartje Nijf: mes Sjikker: dronken Sperrewer: paraplu Gasjewijnen: verdwenen Hasjewijnen: dood Het mooiste woord van Amsterdam Een boeket van woorden die zeker in de Jordaan gebruikt zijn Aangezet door Het Parool en uitgeverij Nieuw Amsterdam verzamelde Paul Arnoldussen de mooiste woorden van de Amsterdammers. De collectie wordt natuurlijk aangevoerd door de woorden die in het lied van Johnny Jordaan voorkomen: Een pikketanussie gaat er altijd in Een pikketanussie maakt je blij van zin Want het liefste word ik teut Van zo'n Nederlandse Neut. Kroegwoorden Het is duidelijk dat de meeste woorden van een Amsterdammer in de kroeg geboren zijn. Pikketanussie of Pikketanissie is een Jordaanse borrel Keiltje of Keilewater is ook een borrel. Keli is Hebreeuws voor het vat Hassebassie of huppelolie is jenever Neut is ook een glaasje alcohol Neut gewarmd is dronken Jajem is Hebreeuws voor wijn maar het kan ook water zijn Afzakkertje, de laatste slok voor het weggaan. Dronkemansgebed, speurtocht in je zakken naar kleingeld voor een Keiltje Uilezeik is verschaald bier Kachel ben je als je niet meer op je benen kunt staan. Lappen moet je als je meebetaalt aan het drankgelag. Bakkie pleur een kopje koffie Elleboge roeren is dobbelen Flikt met de peise is dobbelen met kaarten Heet swartje is een kleintje koffie Janker de harmonica Er zijn woorden die bij een grap horen: Gebbetje, is de grap die gemaakt wordt Geintje is de verontschuldiging als de grap te hard aankomt: "Het is maar een geintje". Geinponum is de lolbroek zelf. Ponum of Porum, Hebreeuws voor gezicht. De plek waar je een klap kunt krijgen Drijfsijssies zijn alle vogels die in de grachten van de Jordaan zwemmen. Boldootkar, het voertuig waarmee de poepemmers opgehaald werden Ammehoela: 'Ja, ik ben me daar gek' Ammenooitniet: 'Daar begin ik niet aan' De woorden van het geldverkeer: Poen heb je of niet Gallemieze dan ben je blut Dalles is leven in armoede Merode, als je daar in zit heb je weinig te verteren Habbekrats is bijna niets Jatmous is het eerste geld dat een straathandelaar op een dag binnen krijgt. Jat is de hand de 'Jad' die het geld uitgeeft. Jatten is afhandig maken, stelen dus. Mansen is het ophalen van geld door de orgeldraaier in het speciale mansbakkie. Ramsj, verkoop van boeken die over de uiterste houdbaarheidsdatum zijn, de angst van iedere schrijver. Tinnef, de waardeloze inhoud Spie, een cent Duppie, een dubbeltje Heitje, een kwartje Knaak, twee gulden vijftig Joetje, tien gulden Geeltje, vijfentwintig gulden Meier, honderd gulden Rooie rug, een briefje van duizend gulden. Maar dat was allemaal in de tijd voor de Euro Jiddische woorden Woorden met een Hebreeuwse herkomst, doorspekken de woordenschat van Amsterdammers: Achenebbisj, wat een zielige vertoning. Kapsones boven je stand doen Mesjogge, je bent gek, of je bent gek op..... Kinnesinne, afgunst Kassiewijlen hartstikke dood Konkelefoezen, achterbakse gesprekken voeren Heibel kun je krijgen als je teveel aan het konkelefoezen bent Gotspe, dat is het toppunt Schlemiel, een onnozele hals Ratsmodee, je zit in moeilijkheden Majem is water en regen In de Merode zitten is armoede lijden Asjewijne is verdwenen Johnny Jordaan zingt: Want zit je in de zorgen of in de ratsmoedee Dan helpt de een de ander Zo zijn de Jordanezen, ze leven mee Louloene, doe maar alsof je niets gedaan hebt Naatje, dat is maar niks Er stond vroeger een gedenkteken 'De Eendracht' op de Dam, de Jordaners vonden het Naatje van de Dam Versjteren, de boel in de war gooien Goochem, slim kereltje Mazzel, geluk hebben Misjpoge, de hele familie om je heen Sjoege, je geeft geen sjoege als je net doet alsof je van niets weet Miesgasser is een vervelende goozer Zwijntjesjager is een goozer die fietsen jat Penoze is de onderwereld Turftrekker is een zakkenroller Braceletjes zijn handboeien Drijver op je pruik is een klap op je hoofd Inspringer is een inbraak Nobel volk is dievenvolk Uitknijse is uitkijken Rus is een rechercheur De draainatte kop krijgen is brigadier worden Vinkendresseur is een zakkenroller Gannef is in de onderwereld een dief zonder stijl Aggenebbish is een beetje armoedig Afnokken als je er vandoor gaat Bavioane is hard werken Geef mij maar Amsterdam Mokum is Amsterdam voor de Amsterdammers Asjeweine is verdwenen Attenoje, krijg nou wat Temeier, dienstbare dames van de achterkant van de stad Juffer in 't groen, ook een prostituee Toges, een menselijke achtergevel Luisterlappe zijn je oren Patteklier is een particulier Pieremegoggel, een bootje dat half gezonken in de grachten hangt Sappelen, ploeteren om het hoofd boven water te houden Ja, ik ben Blinde Maupie, ik geloof er niets van Dingetje bij de thee, is een heel klein vrouwtje Dikke tampeloeris, [krijg een...] ik denk er niet over! Fiselefasie, dat is je gezicht Gallish worden, kwaad of onpasselijk worden Geheimschrijver, is een stiekemerd Haar op de dijk!, kijk daar komen de vrouwtjes Mannekuil is het bed Kanen, lekker zitten te eten Kassie wijle, dan ben je dood Kouwe fietse zijn je koude benen Luizebos, is een rotzak Appies zijn aardappelen Dek zonder panne is de blote hemel Luchtklappertje is een bovenwoning Frontje is je gezicht Gleuf koter is een deftige hoed Tik met bengel is een horloge aan een ketting Gondel, een damestas Ladder oplope doe je als je kwaad wordt Knaagelinge zijn ratten en muizen Mauwerik is de kat Kargadoor is de man die voor een paar centen een koopman helpt zijn kar over de brug te duwen. Was die man er nog maar, dan kon hij mij helpen met mijn fiets over de brug te raken. Gesprekken in een Jordaans winkeltje Nou enne d'r suster is d'r fenochtend mit so feil es depetrippes of sau'n brok eite noa 't gasthuis gemotte. Watteusegt, juffrau, meint ufes 't heusjch?. Nei, nei kaaik nouerissies, kaaik es wet een toffe maad het die Jen tug .n lekkere kauter fen een niese. En kompie den auk in staot fen ontbinding baufedraafe as mààn fent? Noue astie et op se heupe hep, 'n kreng is 't, 'n fuyle f'kwister. Seg, loat jeij je test rippereire, ik loat maan aage nie besauneigere haur, held op lange paute. Gotsalmefille, d'r hei je Teun fen de Haorlemmerdaak, jeesis, wat be jeij grausig, laakt wel 'n kesse-mejeu. Geef maan 'n onsie teej fen dertien, tante Neil, en 'n ons spikkeloasies fen acht. Neej, neej, ikke was foor, wet selle me nou, det peseirt maan niet, de koleijre, jij mit je kepsoanus, kraag nou gaouw 't kleploaserus, mins, je mot je aaghe goan f'rhuure bei muddam Seseine. Hhehe, f'rbeelding. Steik jeij nau gaouw de maurd, 'k stoan hier tog seiker niet foar lauwloene. Vertaling: Nou, en haar zuster moest vanmorgen met zo iets als difterie naar het ziekenhuis. Wat zegt u daar, juffrouw, is dat waar? Nee, nee, kijk eens wat Jan toch een schat van een meid heeft. En komt mijn vent ook wel eens opgewonden naar boven rennen? Nou als hij het op zijn heupen heeft. Een kreng is het, een vuile verkwister. Zeg laat jij je hoofd eens nakijken, ik laat mij niet kort houden door die held op sokken. Goh, daar heb je Teun van de Haarlemmerdijk, Jezus wat zie jij er deftig uit, je lijkt wel een pièce de milieu. Geef mij een onsje thee van dertien cent, tante Neel, en een ons speculaas van acht cent. Nee, nee, ik was aan de beurt. Wat zullen we nu krijgen, je dringt niet voor, krijg nou wat, jij met je kapsones. Krijg nou wat, mens, je moet je zelf gaan verhuren bij Madame sans Gêne. He he, wat een verbeelding. Steek jij nou gauw de moord, ik sta hier toch zeker niet voor nie naar boven

> Aanvullingen en verbeteringen graag hier > De Taal van de Jordaan > Jordaan index	Bronnen: Paul Arnoldussen, Amsterdams mooiste woord, uitg. Het Parool/ NW A'dam H de Jong, Amsterdam en de Jordaan Ewoud Sanders in 'Onze Taal'