de Jordaan


> Jordaan index

> kies een onderwerp
om verder te lezen


  tussen taal en beeld   Het Nieuwe Werck

index





 
> De stad barst uit haar voegen
Rijke kooplieden konden zich 'inkopen' in de binnenstad, maar arme nieuwkomers moesten een plek zoeken buiten de stadsmuur.
Een oorlog met Spanje dreigde en ook Amsterdam moest zich verdedigen achter stevige stadswallen.
De stad wordt buiten de stadswal uitgebreid en op de drassige weilanden begint de aanleg van de Jordaan.

> Economisch belang van het water tegenover ongezond grachtenwater
Water speelt een grote rol in de verdediging van de stad, maar ook voor de economie. Amsterdam heeft een belangrijke haven, ladingen van schepen worden op dekschuiten over de grachten naar de pakhuizen vervoerd. Maar d
e grachten konden niet doorspoelen. Iedereen leegde er zijn poepemmer In. Stoommachines loosden hun koelwater, waardoor rotting werd bevorderd. Besmettelijke ziekten waren het gevolg ervan.
> Hoe wonen de Jordanezen
Want lieve lezers, de menschen daar, die in hun vunze hokjes en krotjes slapen, soms acht, tien bijeen, die elkaars zuren adem weer inademen en hun benauwingen en angsten op straten en grachten uitleven, die menschen die vechten en vloeken, vaak op een verschrikkelijke manier elkaar toetakelen en beestelijke hartstochten uitschroeien, het zijn onze medemenschen. Dat schreef Israël Querido in zijn Jordaancyclus.

> Hofjes
De gegoede burgers van de stad waren Godsvruchtige mensen. Ze lieten veel geld na voor kerkenbouw en armenzorg. Met die nalatenschappen werden er in de Jordaan veel hofjes voor weduwen en alleenstaanden gesticht.
In 1930 waren er in Amsterdam 58 hofjes waarvan 21 in de Jordaan.

> De Jordaan was altijd Oranjegezind
Willem III reed bij zijn bezoeken aan Amsterdam altijd met zijn rijtuig door de Willemsstraat, net als koningin Wilhelmina. Als de koninklijke familie in de stad was werden in de Willemsstraat de paarden afgespannen en trokken de Jordaners het rijtuig voort. Bij een bezoek van prinses Beatrix duikt ze een kroeg in en op Koninginnedag krijgt Koningin Beatrix een zoen van een oranjebrillen-verkoper.
Maar af en toe trokken ook rookwolken over de koninklijke bezoekers.

> De Jordaan moet gesaneerd worden
Door de crisis van de jaren '30 en de Tweede Wereldoorlog is sanering steeds uitgesteld.

564 krotwoningen moeten gesloopt worden.
Een sloppenbuurt is geen menswaardige woonomgeving.
De eerste woningbouwverenigingen worden opgericht om verkrotting en woningnood te bestrijden.
De laatste tijd zijn de corporaties eerder vastgoedconcerns met maatschappelijke taken.

> Schilderachtige straatjes
Echte Jordanezen verhuizen naar Almere, winkeltjes zijn verdwenen. Amsterdammers zitten in de bruine eet- en drinkcafé's.
Mensen van buiten de stad winkelen in 9 leuke straatjes. Toeristen fietsen op Yellow Bikes door de buurt.
De Hazenstraat wordt als tiende straatje omgedoopt.
Galeriën, design-handel en vintage klerenwinkels hebben de groente- en snoepwinkeltjes overgenomen.

> Mooie verhalen doen de ronde
In de Jordaan werd Sjaco vereerd als held van de arme luiden. Hij is de leider van de 'Zwarte Bende'.
Een oude buurtbewoner vertelt aan de schrijver Justus van Maurik dat de vader van zijn grootvader Sjaco nog persoonlijk gekend had.
Zo is de legende van Sjaco ontstaan. Een geheel van gerechtelijke kronkels en tendentieuze overleveringen.

> Groenmarkt / Appeltjesmarkt
Bij de Groenmarkt aan de Marnixstraat bij de Elandsgracht leverden de tuinders hun waren voor Amsterdam af
. Veel cafés en koffiehuizen op en rond de Elandsgracht zorgden voor de dorstige schippers en handelaren. Mannen met handkarren waren vroeg op de dag al dronken.

> naar boven


> Jordaan index


Aanvullingen en verbeteringen graag hier

Bronnen
o.a.
Olga van der Klooster en Michel Bakker, 'Het nieuwe werck' /
Gemeentelijk Bureau Monumentenzorg /

Stadsarchief Amsterdam /
Minne Dijkstra, Jordaanlezingen /