de Jordaan


> Jordaan index

> recht en orde
> het nieuwe werck
> onderwijs

> cultuur


tussen taal en beeld Koninklijke belangstelling
voor de Jordaan


Willem Frederik, koning Willem I / Intocht van de koning op het Koningsplein

[1813]
Feestelijke intocht Koning Willem I
Nederland en België worden samen één koninkrijk en Willem I wordt de koning.
Na de Franse bezetting keerde Willem Frederik, zo heette Willem I voordat hij koning werd, in een vissersboot uit Engeland terug naar Nederland. Door een zware zuidwesterstorm duurde die overtocht vier dagen. Op het strand van Scheveningen stonden al die tijd duizenden mensen vol ongeduld op hem te wachten. Hij werd op 2 december feestelijk in Amsterdam ingehaald.

Bij de Haarlemmerpoort klom oranjeklant Nolletje Schijt, een visboer, op de koets om de prins de hand te schudden. Bij de inhuldiging van Koning Willem I strooiden herauten koperen en zilveren gedenkpenningen uit. Er ontstond zo'n toeloop dat Nolletje Schijt in het gedrang vertrapt werd en een oog verloor.
In de Jordaan werd de Goudsbloemgracht met linten en bloemen uitgedost.


De Goudsbloemgracht met aan de linkerkant het Franse Pad / Willemsstraat na de demping


[1854]
De Goudsbloemgracht
wordt Willemsstraat
Nadat de Goudsbloemgracht gedempt was, werd besloten die naar koning Willem I te noemen
ter ere van hun eerste koning van Oranje.




[1857]
Plechtige inhuldiging van de Willemsstraat

Op 24 augustus was het zover dat de straat plechtig ingehuldigd kon worden.
Driehonderd kinderen trokken in optocht naar het eind van de nieuwe straat waar het oude naamschild hing. Dat werd door middel van koord en katrol onder het spelen van het volkslied omlaag getrokken
waardoor de naam Willemstraat zichtbaar werd.

[1840]
Koning Willem II
Toen hij aantrad, zei Willem II een andere koning te willen zijn. Een die luisterde naar zijn volk. Maar al gauw veranderde dat. Hij drukte zijn ideeën door en van luisteren kwam weinig terecht. Maar nadat in 1848 de Franse koning werd afgezet, werd hij bezorgd. In een oproer in Amsterdam zag hij het begin van een revolutie. Opeens gaf Willem II de liberale politicus Thorbecke toestemming om een nieuwe grondwet te schrijven. Willem kreeg niet de kans om nog een keer van gedachten te veranderen. Hij bezweek in maart 1849 aan een hartaanval.



[1861]
Aanhankelijkheid
van de Jordaners voor koning Willem III
Van hun schamele inkomen hebben de Jordaners de koning een sierlijk bewerkte beker, met deksel aangeboden, waarop staat gegrift:

Bewijs van liefde en gehechtheid van de bewoners der Willemstraat
aan onzen beminden Koning Willem III


Amsterdam, April 1861


Een traan blonk in 's Konings oog. 't is mij aangenaam sprak de Koning,
mij midden onder mijn volk te bevinden

Hij bezocht enige schamele woningen, in eene waarvan de huismoeder de wasch in orde bragt.
dat zijn de uren, welke men nooit vergeet.

Zo werd op een vals romantische toon het bezoek in de krant verslagen.




[1887]
Koning Gorilla
In het Nationaal archief ligt een brochure getiteld: 'Uit het leven van Koning Gorilla'.
Hoewel de anonieme schrijver van het pamflet Koning Willem III nergens met naam en toenaam noemt, is het voor iedereen duidelijk dat het over de toenmalige impopulaire koning gaat.
Het Koningshuis wordt alom gerespecteerd, maar het is een publiek geheim dat Koning Willem III geen fijnzinnige, trouwe persoonlijkheid bezit. Het pamflet komt uit socialistische hoek en verschijnt aan de vooravond van de 70e verjaardag van de koning op 19 februari 1887.

Oranjefurie
De brochure vindt gretig aftrek, er vindt een stormloop op de boekhandels plaats. Aan de andere kant ontstaat er in de Jordaan een volkswoede die oranjefurie wordt genoemd.
In de Hazenstraat worden van een socialistische boekwinkel de ruiten ingegooid.
Café Waterloo van een socialist in de hoofdstad wordt compleet vernield.
Veel socialisten worden lastig gevallen en gemolesteerd.



[1864]
Koning Willemshuis


Egelantiersstraat / Koning Willemshuis / Handvaardigheidsles [1924]


De Jordanezen hebben een Koning Willemshuis gekregen. Dat was een soort buurthuis aan de Egelantiersstraat 141, ter ere van de onafhankelijkheid in 1813. Dominee Adama van Scheltema had hiervoor het initiatief genomen om een einde te maken aan drankmisbruik.


Feestversiering en een gedenknaald op de Westerstraat

[1874]
Wat doet die 'naald' op de Westerstraat?
Hij staat daar om de festiviteiten rondom het 25-jarig regeringsjubileum van koning Willem III in 1874 te vieren. Overal in de stad worden protserige versieringen opgebouwd.

.
Het bezoek van Koningin Emma met haar dochter prinses Wilhelmina.
Achter de koets gaat de burgemeester van Tienhoven, eerbiedig te voet
.


[1898]
De Jordaan bleef altijd Oranjegezind
Koning Willem III reed bij zijn bezoeken aan Amsterdam altijd met zijn rijtuig door de Willemsstraat,
net als koningin Wilhelmina in de eerste jaren van haar regering.
Als de koninklijke familie in de stad was werden in de Willemsstraat de paarden afgespannen
en trokken de Jordaners 'personeel' het rijtuig voort.


[1898]
De Gouden Koets


Vergaderzaal Oranje Vriendenkring



In de vergaderzaal van de Oranje Vriendenkring werd besloten Koningin Wilhelmina een Gouden koets cadeau te doen. De zaal is bereikbaar via een gang naast Willemsstraat 10.
Het rijtuig werd gemaakt door de autofabrikanten, de gebroeders Spyker.
De vorstin pakte haar geschenk pas de volgende dag aan omdat ze giften van Amsterdammers bij de inhuldiging, een nationale gebeurtenis, niet passend vond.

Koningin Wilhelmina heeft al in 1896 de Gouden Koets als geschenk geweigerd wegens protesten in ons land tegen de overdreven pracht en praal bij de kroning van de Russische tsaar Nicolaas II, datzelfde jaar. Aanvankelijk wilde de vorstin de Gouden Koets aan het Rijksmuseum schenken, maar ze kwam daar van terug. Wilhelmina liet weten de koets, een geschenk van de Amsterdamse bevolking, bij een latere gelegenheid alsnog te willen aanvaarden. Dat gebeurde dus feitelijk bij haar huwelijk met Prins Hendrik in 1901.
De kroning van de Russische tsaar in 1896 werd in Nederland wegens de nauwe familiebanden tussen de beide vorstenhuizen met veel belangstelling gevolgd. Een verslag ervan in het socialistische weekblad De Kroniek leidde tot een felle polemiek. De socialistische protesten werden beschoud als Wilhelmina's motief de Gouden Koets te weigeren, al is daar geen bewijs voor.
De Gouden Koets heeft in de drie jaar tussen de inhuldiging en haar huwelijk in de toonzaal van fabrikant Spyker gestaan.


Koninklijk bezoek


Juffrouw Nellen

[1914]
Koningin Wilhelmina gaat op theevisitie bij juffrouw Nellen in de Goudsbloemstraat nummer 139.
Ze ziet hoe het is om in een éénkamerwoning, met een huur van fl.1,90 per week, te moeten leven.



[1972]
Beatrix bij ons in de Jordaan



De Telegraaf doet verslag van het bezoek van Prinses Beatrix

HKH prinses Beatrix bezoekt de Jordaan in de voetsporen van haar voorgangers. 16 augustus werd ze door de kunstenaar Herman Ysebaert rondgeleid. Dat was opmerkelijk, want Ysebaert was een overtuigd communist die alle mogelijke sociale acties in de Jordaan kunstzinnig ondersteunde en die de toen gebruikelijke 'bruggenborden' tijdens de verkiezingen voor de CPN schilderde.
Beatrix wipte bij die gelegenheid ook binnen bij café Rooie Nelis, waar sindsdien de Yellow Bikes van de toeristen voor de deur staan.



[1988]
Gekust op koninginnedag


Koninklijke kus

Een onverwacht bezoek van Koningin Beatrix op 30 april 1988 aan de Amsterdamse Jordaan, waar zij in de tweede Lelydwarsstraat van een verkoper van oranje brillen, Maarten Rijkens, een koninklijke kus ontving. Het 'spontane' bezoek was volgens sommigen een zorgvuldig voorbereide stunt die haar imago erg goed deed. De beroemde kus die zij kreeg, viel buiten de regie, maar kwam wel mooi uit.

Het koninklijke gezelschap kwam onaangekondigd met een rondvaartboot op de Egelantiersgracht bij de Prinsengracht aan.De vorstin heeft nooit geld bij zich. De burgemeester Ed van Thijn moest majesteit een rijksdaalder lenen om iets op de vrijmarkt aan te schaffen.
Overigens was het uitstapje niet helemaal zonder vervelende incidenten. Op de terugweg werd er een bierblikje naar de rondvaartboot gegooid. Het vloog rakelings langs het hoofd van prins Claus.



[1980]
Geen woning, geen kroning
Het was niet altijd een feestelijke bedoening.
De kraakbeweging had officieel het standpunt "Geen Woning Geen Kroning" gekozen.Met andere woorden wij zijn tegen die kroning, omdat wij vinden dat er woningnood is. En wat gaan wij doen op die dag, wij gaan woningen kraken. Dat was natuurlijk prima, maar er was veel meer aan de hand. De monarchie en de kroning, die ontzettend veel geld kostte en met ontzettend veel praal gepaard ging, lokte natuurlijk veel meer sentimenten uit: sommigen hebben veel en anderen hebben weinig, of het nou om geld gaat of woningen.
Er was onvrede op meer punten dan alleen maar die woningnood.




[2017]
Hoog bezoek aan de Jordaan

ZKH Willem Alexander en burgemeester Eberhard van der Laan bezoeken de Jordaan.
In Het Claverhuis is gesproken over de voorzieningen en veranderingen in de buurt en over het wonen en leven in de Jordaan in het algemeen. Het bezoek werd afgesloten met een borrel in café De Eland.

Kort na dit bezoek is Eberhard van der Laan op 5 oktober overleden.
Hij schreef: " Zorg goed voor onze stad en voor elkaar".


naar boven


> Jordaan index


< terug naar overzicht


Aanvullingen en verbeteringen graag hier


Bronnen
o.a.
Stadsarchief Amsterdam /
Ons Amsterdam /
Digitale Bibliotheek Nederland /
Internationaal Instituut Sociale Geschiedenis /