de Jordaan


> Jordaan index

> meer grachten en straten

< Lauriergracht
< Elandsgracht
< Hazenstraat
< Konijnenstraat
< Looiersgracht
< Laurierstraat
< Bloemgracht
< Madelievenstraat


tussen taal en beeld Elandsstraat




Kruising Elandsstraat en Hazenstraat een man kijkt eenzaam naar de fotograaf



Elandstraat: bloemen in potten en op fietsen


Regelmatig moet de smid de hete ijzers passen



[1910]
Nr.123 De hoefsmid

Het beslaan van een paard ging gepaard met een hevige rookontwikkeling en de geur van schroeiend eelt.
Blauw donkerrood heet paste de smid het hoefijzer in dikke wolken rook. Het paard ging erg te keer. Trok zijn hoofd op, hinnikte en steigerde en sloeg met zijn benen. De smid stopte pas wanneer het paard begreep dat hij het moest opgeven.

Uit: 'Herinnering van een weesjongen' door Joop Martin




Nr.125 Er zijn rwee rijen elanden op de gevel aangebracht.


Bewaren van kinderen



Nr.84 Vereeniging ter Verbreiding van de Waarheid

De orthodox protestantse levenswijze was een belangrijk punt voor de bewaarschool van de Vereeniging.
Oprichter ervan is de Godsdienstonderwijzer T.M. Looman, bijgenaamd 'dominee scheefnekkie. Die wilde graag dat de kinderen de zuivere waarheid uit den Bijbel leerden kennen.
In tegenstelling tot de bewaarscholen die door de stichting tot Heil des Volks voor de arme kinderen in de Jordaan opgericht werden, was deze bedoeld voor de gegoede burgers.
In vergelijking met de Matressenschooltjes hadden de bewaarscholen betere lokalen met goede hygiëne en meestal ook goed opgeleide leidsters. Toch zaten de kinderen met velen in een klas samengeperst.
Het gebouw in de Elandsstraat had zalen voor naai- en breilessen. Op zolder werd schrijf- lees en tekenonderwijs gegeven. Er was een goede bibliotheek en een grote zaal met een orgel en glas in lood ramen.

Hoe was het vroeger?
Een naar de USA geëmigreerde bewoonster Neeltje Onink herinnert zich dat ze graag naar 'de Verbreiding' ging. In het zelfde gebouw was onze huisdokter. Hij had zijn praktijk beneden,rechts bij de ingang van het gebouw. In de hal stond een grote staande klok. Op Zondagmorgen ging ik er naar de kinderkerk, dat was achter in het gebouw met een mooi glas en lood raam. Je kon er naar verschillende klasjes toe, schilderen, tekenen, met klei spelen en er was een leeskamer met goede boeken.
Er werd veel voor kinderen gedaan. Ik herinner mij een kerstfeest,waar ik een sinaasappel kreeg. Ik was er erg blij mee want ik had er nog nooit eentje gehad. Er werden toneel voorstellingen gehouden,en Leen Jongewaard was onze toneelmeester.
Ieder jaar werd er een grote bazaar gehouden. Ik won een mooi Dresden beeldje, dat was een ballerina en ik hield van ballet. Ik won ook een fles wijn. Die bracht ik gauw naar huis omdat ik bang was dat die zou breken. Toen de bazaar over was en ik thuis kwam, deed mijn moeder en mijn oudste zus, net alsof ze tipsy waren. Ik vond dat geen leuk grapje van hun.
Ik ben ook met de Verbreiding een paar zomers naar een vakantiehuis in Putten geweest. Het was een mooi huis in een mooie omgeving in de bossen. Het kostte 25 gulden per kind voor de hele week. We werden opgehaald en gebracht, in een touringcar.

Tussen de Verbreiding en Blom de Groentenwinkel was een kolenhandelaar, waar ik als 10 jarig meisje voor mijn moeder soms kolen in een emmer ging halen. Later hoorde ik dat één van de zonen van Blom een bekende architect is geworden. Ik speelde wel eens met zijn zusje, Martha heette ze geloof ik. Ze zijn later verhuisd naar buiten de Veluwe.In de Elandsstraat was ook Ons Genoegen, een ander buurthuis, waar ik ook op een toneelclubje zat en in een operette meezong. Er was een grote speeltuin. De wacht werd Ome Jan genoemd. Hij kende ons kinderen goed.

Mijn vader is in 1944 door de Duitsers doodgeschoten. Ik heet nu Neeltje Wilson. Sinds 1968 woon ik in Virginia Williamsburg USA, Hier gaat de geschiedenis van vrij lang geleden ook door, zoals Pocahontas de Indiaanse, Groetjes van hier, Neel.

Moeders, wat zegt ge er van?
Naast God, zijt gij deze heilzame inrigting aan uwe gegoede medeburgers verschuldigd.




[2005]
Stichting Opvangcentra De Elandsstraat
De stichting is een afsplitsing van de ‘vereniging ter verbreiding der waarheid’ die meestal 'de Verbreiding' genoemd werd. Eerst was het een buurthuis 'de Branding' maar in 1984 werd het een weekendopvang en slaapplek voor jongeren.

Tegenwoordig is er de zogenoemde ‘professionele intensieve residentiële zorg’ voor jongeren van 16 - 23 jaar die dakloos zijn of in een onveilige omgeving zitten. Er moet gezorgd worden dat die niet in een crisissituatie terecht komen. Er heerst een huiselijke sfeer en ze gaan er van uit dat ze zo snel mogelijk in hun eigen netwerk terecht komen.


Kindertehuis Amstelstad, Aloysius gesticht, KDV de Platanen



Nr.151 Kinderdagverblijf de Platanen. Nr.152 De oude ingang Kindertehuis Amstelstad,

Lees meer over Amstelstad en KDV de Platanen




[1846]
Nr.175 Het Aloysiusgesticht
Er is een inrichting voor arme en verwaarloosde kinderen in de Elandsstraat gesticht.
Het gebouw was een voormalige suikerfabriek, zoals er zo veel in deze buurt stonden. Het was geschonken door regent Van Cranenburgh aan de Heerenvereeniging van Weldadigheid.
Helaas ontbrak het geld voor inrichting en voor de verzorging van de kinderen was nauwelijks geld.
Op een onduidelijke manier werd één van de broeders van het RK Jongensweeshuis erbij betrokken.
Totdat pastoor Hesseveld directeur werd speelden de Broeders van Maastricht er de baas en bepaalden het 'geregeld conventsleven'. Omdat Hesseveld veel wereldse contacten had kwam daar weinig van terecht.


[1922]
Er zijn in de Elandsstraat twee weeshuizen schuin tegenover elkaar. Het Aloysius gesticht en het RK Jongensweeshuis.
Na een paar jaar onderhandelen wordt besloten samen te gaan werken. Als de Aloysianen binnen komen huppelen is het knokken geblazen tussen de jongens. Er zijn 22 zusters nodig om de zaak in zedelijk gareel te houden.

Een echte fusie wordt het niet.
Het aantal weesjongens bleef minstens na het begin van de 20e eeuw zodanig slinken, dat het karakter van het huis moest gaan veranderen. Het aantal der voogdijkinderen werd voortdurend groter en wanneer men na 1957 eraan gaat denken de oudbouw aan de Lauriergracht te verlaten, is de naam `jongensweeshuis' zo goed als verdwenen. De officiële naam is dan Kindertehuis Amstelstad
.

Op 21 april 1957 is er een grote uitslaande brand in de Elandsstraat 175, jongensinternaat St. Aloysius. Oorzaak: brandstichting, met de vraag hebben opstandige weesjongens het gedaan?


Nr.175 ROC
Op de plek van het Aloysius gesticht is nu een opleiding voor bakkers. (R) De volkszanger Willy Alberti en de bakkertjes

De studenten worden klaargebakken voor de wereld van brood en banket. De opleidingen variëren van assistent bakker tot hotelpatisserie.
In de eigen winkel De Studiepunt wordt al het lekkers verkocht dat studenten op school maken. Buurtbewoners kunnen hier versgebakken brood, zelfgemaakt gebak, chocola etc. kopen. Een kopje koffie of eenvoudige lunch kan ook. Je betaalt alleen de kostprijs.


[1670]
Nr.102-142 Venetiaehofje



Poortje met gevelsteen: Vrede zij deezen Huize / De bewoners in 1952

Op 7 maart 1670 kocht de Amsterdamse koopman Jacob Stoffels een tuin met opstal in de Elandsstraat 'daer Venetia voorstaet' en stichtte er een hofje met dertien woninkjes voor arme vrouwen.
De gedachte dat het hofje 'Venetia' zou zijn genoemd vanwege handelsbetrekkingen met de stad Venetië is niet juist. Wel stond in het verlengde van het hofje aan de Lauriergracht tot 1842 een 17e eeuws pakhuis dat ook 'Venetiae' heette. Die naam is op de Lauriergracht nog te lezen op Nr. 97 op de plek waar een achteruitgang, via de voormalige Hoedenmakersgang uitkwam. Deze steeg werd alleen gebruikt voor begrafenissen. Er was daar ook een spreuk: 'Memento Mori' geplaatst.
In 1699 en 1704 voegde Van Maerloop 17 woningen bij de 13 van Jacob Stoffels.
Hierdoor werd het hofje in de loop der tijden ook wel Van Maerloops hofje genoemd. lees verder >


Nr 183-197 Concordiahof en het Hof van Parijs



(L) Het Constantiahofje en (R) het Hof van Parijs zijn door de zakenman C.P.v.Eeghen tussen 1885 en 1860 voor de arbeiders, als zogenoemde filantropische woningbouw, gebouwd. De architect was P.J.Hamer.
Tegenwoordig worden ze door Ymere beheerd.




De naam ‘t Hof van Parijs is waarschijnlijk afkomstig zijn van een uithangbord dat in de 17e eeuw boven de ingang van een herberg voor Franse vluchtelingen hing.
In de negentiende eeuw was dit een binnenhof met dertig huisjes, te bereiken via de Boerengang.
Het was een beruchte en vervallen slop. Er woonden arme sjacheraars en dieven. Het wemelde er van ongedierte.



Duiven op het dak



Nr.15 (L) met een duif op de gevel. Nr.9 (R) De duif zat in 1995 hier nog op de gevel .



De duivenmelkers timmerden hun zogenoemde 'Nokkassie' op het dak.




Nr.14 Elandsstraat gestut



Nr.156 Gevelsteen



Elandsstraat 55 voor en na de restauratie


Stegen en gangen in buurt FF



De Hartshoorngang voor de bouw van het hotel op de plek van de Edison begon

Officieel mocht op binnenerven niet gebouwd worden, maar in de Jordaan trok men zich daar niets van aan. Huisjesmelkers bouwen goedkope pandjes achter de bestaande huizen die te bereiken zijn via stegen en gangen van nog geen meter breed.
In de 18e eeuw zijn er in de Jordaan 972 gangen naar 1690 achterhuizen, waarin 3795 families wonen. In buurt FF, waar de Lauriergracht het middelpunt van was, waren 33 van die gangen. Tijdens de bouwperiode werd vaak bezuinigd op heipalen, waardoor verschillende huisjes begonnen te verzakken.
Een bouwkavel mocht niet breder dan 20 voeten, van ongeveer 28 cm., zijn.
Een gang naast de bebouwing mocht niet dichtgetimmerd worden. Er mocht wel een dakje over, maar dat moest zo hoog zijn dat een man met een turfmand op zijn hoofd er nog onder paste. Dat moest opdat de mensen die achter zo'n gang woonden nog turf voor hun kacheltjes konden krijgen.


Gangen aan de Elandsstraat:
Smidsgang
Kaatsballengang
Hartshoorngang
Danswijkersgang
Metselaarsgang
Bakkersgang
Boerengang
Spookengang
Sleepersgang
Gang naar Salamandershofje
Slagtersgang
Rapengang


> naar boven


Looiersgracht



> Jordaan index

Aanvullingen en verbeteringen graag hier

Bronnen
o.a.
Minne Dijkstra, Jordaanlezingen /
Bureau Monumenten en Archeologie /
Stadsarchief Amsterdam /
Ons Amsterdam /