de Jordaan


> Jordaan index

meer grachten en straatjes

< Lauriergracht
< Hazenstraat
< Konijnenstraat
< Elandsgracht
< Elandsstraat
< Laurierstraat
< Bloemgracht
< Madelievenstraat


tussen taal en beeld Looiersgracht e.o.



De Looiersgracht omstreeks 1890 en 2000

De Looiersgracht ontstond toen vanaf 1612 vanuit de Brouwersgracht de grachtengordel in zuidelijke richting werd gegraven.
De gracht is zo genoemd omdat er veel leerlooierijen in de buurt waren.
De laatste leerlooierij was 'De Wilde Os', die verdween in 1885.


Verdwenen fabrieken

De Looiersgracht heeft, behalve die leerlooierijen, een grote bedrijvigheid gekend.
Dominee Galenus Abrahamzn de Haan heeft zich in 1651 bijvoorbeeld met alchemie beziggehouden om te proberen goud te maken en dat te gebruiken voor de behoeftigen.
Hij had al een zeepziederij 'De Hoop' opgericht.
Een goudsmid van de Doopsgezinde Gemeente 'Het Lam' vond hem maar een oplichter.

En de zeepziederij brandde af.
Er kwamen suikerraffinadeurs en door de komst van hun stoommachines vroor de gracht nooit dicht.

In de loop der tijd kwamen er wasserijen, ververijen, drukkerijen, zagerijen, een schellak en verffabriek.
Er werd bier en mineraalwater gebotteld en er was zelfs sprake van een pharmaceutische industrie. Diamantslijperij 'Kohinoor' en nog een andere slijperij vestigde zich er in 1872.



Nr.45-47 De Klenefabriek

Sinds de eerste helft van de 19e eeuw was in het gebouw 'Hercules', en in de aangrenzende gebouwen de Suikerwerkfabriek Klene & Co gevestigd. Klene was een fabriek voor drop en snoep in de Jordaan.
" Veel meisjes uit de buurt werkten daar,als ze van hun werk af kwamen, liepen ze vaak gearmd te lachen en naast elkaar gein te maken. Dan hoorde ik vrouwen zeggen, daar hebbe we de "Klene meiden".
Later werd mij ook gezegd dat ik beter mijn best op school moest doen en naar de Mulo moest gaan, anders werd ik ook een Klene meid. Ik vond dat niet zo erg, het leek alsof ze toch plezier hadden."
Aldus de herinnering van Neeltje Wilson.
Op 21 juni 1978 om 13.25 uur is er een grote uitslaande brand bij Klene.
Oorzaak: een weggeworpen lucifer.
Na de brand is de fabriek in 1988/89 gesloopt.



Op de plek verrees het appartementencomplex 'Residence Le Jardin'

Nr.58-62 In het pand was van 1800 -1825 de Bierbottelarij van Die Port van Cleve van de gebroeders Hulscher gevestigd. Vanaf 1894 zat hier de Cartonnage- en reclamekaartenfabriek Schwendemann.

Nr.60 In 1925 kwam de voormalige bottelarij in handen van de fa. Zürcher.
In 2013 is op dit adres een prachtige tentoonstellingsruimte Altijd Tijdelijk geopend.
Bij die gelegenheid kan men in de kelders van het gebouw o.a. de historische liftinstallatie zien, maar vooral de stalen vloer met het koelsysteem waarin ijsbrokken uit de grachten de gehele zomer bewaard werden om het bier te koelen..



Expositieruimte 'altijd tijdelijk' [2013]

Nr. 27-33 Rond 1900 stond op de hoek van de Passeerdersstraat, de Pharmaceutisch Chemische Fabriek 'de Pharmaceutische Handelsvereniging'. De huidige nieuwbouw is van 1985.



Nr.82 Mineraalwaterfabriek J.A.Schiet

Branden
Nr.41 Op 29 november 1916 is er een grote uitslaande brand in een meubelfabriek. De oorzaak van de brand is onbekend. Geblust met 11 stralen.

Nr.47 Op 17 maart 1919 een grote uitslaande brand in een chocolade- en suikerwerkfabriek. Geblust met 12 stralen
.
Nr.29-31 Op 9 oktober 1923 een grote uitslaande brand Nieuwe Looiersstraat 29-31, Een cocosmatten- en vloerkledenopslag van de Ned. Coöperatieve Inkoopvereeniging gaat in vlammen op. De oorzaak is ook onbekend. Geblust met 17 stralen. Twee brandwachten raakten gewond en twee bedwelmd.


Op 25 april 1957 is er een grote uitslaande brand in een woonhuis 1e Looiersdwarsstraat 10.De brand is het gevolg van het omvallen van een petroleumkachel. Er is gGeblust met 7 stralen. 60 duiven werden gedood.

Gedempt
De Oude Looierssloot werd gedempt.
Na 1658 kwamen er ook looierijen bij de Vijzelgracht, vandaar dat de Nieuwe Looiersstraat daar te vinden is.

Schooltje
Nr.19 Eind 19e eeuw stond hier de Openbare Lagere Armenschool No.3.


Bezienswaardigheden



De Oude Doolhof of Sente Pijlderstuin [1625]

Op de hoek van de Looiersgracht en de Prinsengracht was een doolhof een muziektentje en beeldengalerij waar de beelden van David en de reus Goliath, die met de ogen kon rollen, te zien waren. Tegenwoordig staan die twee in het Amsterdam Museum.


Evangelisatiepost Simon de Looier



(L) Simon de Looier / ter vergelijking: (R) Eben Haëzer op de Lauriergracht, ook genoemd de Buffel

Vanaf 1894 was het gebouw van Simon de Looier de kerk van de Oud-Gereformeerde Gemeente, die zich in 1922 aansloot bij de Christelijke Gereformeerde Kerk van Amsterdam. Dit genootschap bezat ook het kerkgebouw Eben Haëzer
aan de Lauriergracht 132, dat in 1893 is gebouwd in de zogenoemde 'Willem II gotiek', en werd 'De Buffel' genoemd.
Die stijl is in veel kerkgebouwen, die in het begin 'preekschuren' genoemd werden, terug te vinden.
De kerk aan de Looiersgracht was oorspronkelijk als pakhuis voor marmeren Belgische schoorsteenmantels gebouwd. Er zou ook een fabriek van brandspuiten in komen.In ieder geval liet de kerkeraad van de Oud Gereformeerde kerk de gevel in 1894 verbouwen in de stijl zoals die er nu uit ziet, en werd het gebouw als kerk ingweid. Als gevolg van splitsingen en strubbelingen werd het gebouw in 1925 aan de firma Zürcher verkocht die op nr. 68 een Cartonnage en Reclamekaarten fabriek had.

Toen de Gereformeerde Gemeente een nieuw gebouw zocht, kwam er een Amsterdamse volksvrouw vertellen 'jullie kenne het kerkie terug krijgen'.
En zo kwamen ze door 'terug' koop van Zürcher in 1933 weer
in het bezit van het gebouw.
In 1972 wordt er brand gesticht. De kerk blijft gespaard, maar het archief brandt volledig uit. De brandstichter probeert ook drukkerij Cloeck & Moedigh aan de Lijnbaansgracht aan te steken.

Er is nu sinds 1994 een Bijbelcentrum en evangelisatiepost Simon de Looier van de Gereformeerde Gemeenten gevestigd.
Sinds 1999 worden er ook weer kerkdiensten gehouden. Na een verbouwing in 2012 is het behalve mee te doen aan bijbelcursussen en kinderclubs ook mogelijk deel te nemen aan 'open maaltijden' op donderdagavond.

[Bron: Rogier Schravendeel, 'Werken in 'Gods wijngaard']


Festina Lente en Chaos



Café Festina Lente met het beeld 'De vaste klant'

Nr.72 Het bronzen beeld van een man met kat is daar terecht gekomen omdat de beeldhouwer Albert Zweep, een vaste klant van Café De Looier, zijn drankrekening niet kon betalen. Een bierbrouwer betaalde de bronsgieterij en daarmee werd de zaak geregeld.
Het beeld is juli 2018 met spuitbussen 'ingekleurd' en daarmee waarschijnlijk onherstelbaar beschadigd.
Maar gelukkig bleek de grafittispuiter verf op waterbasis gebruikt te hebben en kon gerestaureerd worden.

Al meer dan 100 jaar is er een café-bedrijf op deze plek.
Gedurende die jaren heeft het café verschillende namen gehad. Eén van die namen was Bohemia, een begrip onder jazz-liefhebbers in Amsterdam. In Bohemia hebben onder andere Theo Loevendie en Chet Baker in de ruimte, die nu de keuken is, staan jammen.

De poëzieslag georganiseerd door het café, dat nu Festina Lente heet, is het leukste dichterspodium van de Jordaan. Hier wordt al sinds mei 1998 één keer per maand gestreden om de jury- en publieksprijs.
De grote finale vindt plaats op de brug bij het café, meestal op de laatste zaterdag van juni.



Op de hoek van de Lijnbaansgracht / Café Chaos
Het interieur maakt inderdaad een chaotische indruk. Alle muren hangen vol met allerlei schilderijen en prullaria, maar dat is kenmerkend voor de Jordaneze inboedels. Een bank, stoelen, stamtafel en krukken staan op elkaar gepropt in een kleine ruimte. Iemand schreef dat het lijkt op de Efteling in kabouterland.




Oude Looiersstraat [1900] / Grutterswaren De Mercuur in de 1e Looiersdwarsstraat



De eigenaresse Marie Keyzer in haar winkel De Mercuur.
De winkel is al sinds 1870 in de familie en Marie doet dit werk al 40 jaar.
[Foto ANP]


Hoe was het vroeger?



Oude Looiersstraat [1900] Poortje van hofje Hoeksteen [1895] en [1926]

De journaliste en schrijfster Suzanna Jansen bescheef de bewogen geschiedenis van haar voorouders.*)
Haar betovergrootmoeder Cato, weduwe met zes kinderen, verhuisde in 1861 van het armengesticht Veenhuizen naar de Oude Looiersstraat. Dat is maar een paar minuten bij mijn huis vandaan. Terwijl ik door de buurt loop, zie ik achter de ramen flexwerkers,copywriters, en consulenten in kleine kamertjes over hun toetsenborden gebogen.
Deze buurt, gepland in 1612 voor het dienstvolk van de tegelijk gebouwde grachtengordel, kende de afgelopen eeuwen een heel andere levensstijl.
Nu ik de geschiedenis van mijn familie onderzoek, raak ik daar steeds meer van doordrongen. De halve Jordaan blijkt sporen te dragen van mijn eigen achtergrond.

Cato was aanvankelijk met haar kinderen in een van de gangen van de Willemsstraat gaan wonen. Dat was kort voor haar komst nog een jeukende, ziekteverspreidende gracht, die uit hygiënische noodzaak was gedempt. Via kruip-door-sluip-doorsteegjes kwam je bij de halve woningen en sloppen achter de gewone huizen, waar altijd nog meer mensen in pasten dan je dacht.
Na een tijdje verhuisden ze naar de Passeerdersgracht, toen naar de Laurierdwarsstraat, vervolgens naar de Rozenstraat, en zo verder. Dat was het leven in de Jordaan: soms bleef je drie jaar op hetzelfde adres, soms drie weken. Het was een kwestie van geld en geluk. Als de huisbaas kwam beuren op een moment dat je niks had, pakte je je schamele boeltje en trok je verder.



Boldootkar in de 2e Looiersdwarsstraat [1934]/ rechts: 1e Looiersdwarsstraat 27 en 29

*) bron: Suzanna Jansen: 'Het Pauper Paradijs'

naar boven



Laurierstraat




> Jordaan index

Aanvullingen en verbeteringen graag hier

Bronnen
o.a.
Minne Dijkstra, Jordaanlezingen /
Bureau Monumenten en Archeologie /
Stadsarchief Amsterdam /
Ons Amsterdam /