de Jordaan


> Jordaan index

meer straten en grachten

< Lauriergracht
< Hazenstraat
< Konijnenstraat
< Elandsgracht
< Elandsstraat
< Looiersgracht
< Bloemgracht
< Madelievenstraat


tussen taal en beeld Laurierstraat
Rozenstraat
en de dwarsstraten

Laurierstraat



Laurierstraat anno 1922 en in 2008


Gedichten van Jan Kal

Laurierstraat 48 IV
Een straat die is genoemd naar dé laurier,
daar wil een dichter wel zijn tent opslaan
als hij dan ook nog komt in de Jordaan,
op de Laurierstraat 48 IV.
In die twee weken heb ik veel gedaan,
al kreeg ik slechts drie regels op papier.
Maar wel dronk ik bij Rooie Nelis bier,
om niet op alle fronten droog te staan.
Ik deed histologie en anders niet.
Twaalf dagen ging ik 's avonds naar Margriet,
en we bekeken ieder preparaat.
Weg met de afbraakplannen van Han Lammers!
Onze Jordaan is voor de Amsterdammers
zolang de lepel in de brijpot staat.

Jan Kal

Een dissident in de Jordaan
Een paar oude jenevers op, en bier,
zo stond ik op een brug, 's nachts om half vier.
Ik staarde naar de sterren, met mijn rug naar de straat.
Dat zou ik nou nooit meer doen.
Je moet altijd met je gezicht naar de straat naar de sterren kijken.
Zo zagen mij vier Marokkanen staan.
Een schopte hard tegen mijn enkel aan.
Twee sneed me in een vinger. Drie ging slaan.
Vier greep mijn geld. Toen zijn ze weggegaan.
En dat gebeurde bij ons in de Jordaan.
Ik zag ze gaarne in een vaste baan.


Jan Kal


Vreemde beelden steken uit de muur
Laurierstraat 109



Amsterdams Grafisch Atelier

In het gebouw van de voormalige Armenschool nr.13, met gymnastieklokaal en onderwijzerswoning, had het AGA sinds 1958 een ambachtelijke werkplaats en atelier voor professionele beeldende kunstenaars en vormgevers.



Gevelstenen aan het Voormalig Grafisch Atelier


Het AGA ontwikkelde zich van een ambachtelijke werkplaats tot een multidisciplinair grafisch productiecentrum voor hedendaagse kunstenaars en vormgevers.
Door een groot internationale netwerk met collega instituten ontstonden vele uitwisselingsprogramma's in de vorm van artist-in-residences, gastkunstenaars, presentaties en tentoonstellingen. Het moest een laboratorium voor de kunsten worden met voorbeeldfunctie op het gebied van milieuvriendelijk drukken.


Helaas, door alle beperkingen op de kunstsubsidies moest het atelier fors bezuinigen. De huur in de Laurierstraat kon er niet meer vanaf en het atelier moest verhuizen naar de Roos van Dekemaweg 7 in Amsterdam West.





St Crispijn
Sschutspatroon van schoenmakers en leerbewerkers./ Laurierstraat 165 /
De steen is in 2012 gerestaureerd door Wil Abels
.


Waalen Weeshuis



De Waalenpoort in de Laurierstraat (1631)

Aan het eind van de 17de eeuw werden de hugenoten, de Franse protestanten, in hun land met geweld gedwongen zich tot het katholicisme te bekeren. Ongeveer 12.000 hugenoten vluchten naar Amsterdam.
Dat betekende dat daarna een kwart van de Amsterdammers van Franse afkomst was. Er kwamen hele Franse buurten en kroegen, en een Franse kerk. Dat was niet altijd naar de zin van de Amsterdammers. De hugenoten bleven hun eigen taal spreken en schrijven en op die manier zorgden ze voor 'verfransing' van de Hollandsche woordenschat. In Amsterdam werden alle Franstalige immigranten ‘Walen’ genoemd.
In 1586 wees het stadsbestuur ze een voormalige kloosterkapel toe als Walenkerk.

De Waalse Gemeente was al vele jaren in groei en bloei toen de Kerkenraad ontdekte dat veel weeskinderen van arme ledematen niet in het Burgerweeshuis geplaatst konden worden omdat de ouders niet als echte Poorters (burgers) aangemerkt werden.
Met toestemming van het Stadsbestuur en ondersteund door giften en legaten werd voor hen in de Laurierstraat in 1631-1671 een weeshuis opgericht.
Het gebouw had drie gevels en de ingang werd in de volksmond de Waalen Poort
genoemd. De achteringang was op de Lauriergracht. Het Vuile- en het Schoone Weespad herinneren aan het weeshuis.



Het Schoone Weespad in 1905 en hoe het er nu uitziet

Veertig jaar later was de behuizing veel te klein en ging men naar een deftig groot gebouw tussen de Vijzelgracht, Prinsengracht en Weteringdwarsstraat. Dit ‘Hospice Wallon’ werd later uitgebreid met vleugels voor oude vrouwen en mannen. In 1971 werd het onder de naam Maison Descartes in gebruik genomen als Frans cultureel instituut.


Pater Roothaan
Laurierstraat 62



Gevelsteen van pater Roothaan, generaal van de Jezuieten 1814 / vermomming en andere parefernalia

Koning Willem I had de pest aan katholieken.
De ordegeneraal van de Jezuïeten, Johannes Philip Roothaan [1785-1853], kon alleen in vermomming zijn eigen kerk 'de Krijtberg', waar hij misdienaar geweest was, bezoeken. Roothaan werd in wassenbeeldenkabinetten op de kermis afgebeeld als een monster dat cholera verspreidde.



Het geboortehuis van Roothaan In 1932 afgebroken en vervolgens weer herbouwd.

Roothaan, kreeg, na melding van gebedsverhoringen, een onderzoek ter voorbereiding van zijn zaligverklaring.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het Pater Roothaan Genootschap
opgericht. Er kwamen elk jaar op 8 mei groepen bedevaartgangers uit heel Nederland naar de Krijtberg. Sinds de jaren tachtig is de bedevaart teruggelopen.

Aan de Rozengracht nr.133 werd in 1929 het Clubhuis 'Joannes Roothaan' voor katholiek jongerencontact opgericht dat het Roothaanhuis wordt genoemd. Hoewel bij de ingebruikneming van kerk en clubhuis aan de Rozengracht het werkgebied van de parochie 'de Zaaier', met het Jordaangedeelte tussen Rozengracht en Lauriersgracht was uitgebreid, en het parochieleven, ook dank zij de activiteiten die vanuit het Roothaanhuis konden worden ontplooid, aanvankelijk sterk opbloeide, kon de langzame neergang toch niet worden tegengegaan.
Na de tweede wereldoorlog raakte de Jordaan als woonwijk achter bij wat de nieuwbouw te bieden had, zodat jonge gezinnen meer en meer de buurt verlieten zonder dat andere daarvoor in de plaats kwamen. Zo verloren kerk en clubhuis steeds meer hun functie.
Al rond 1960 probeerde men het Roothaanhuis aan de Erven Lucas Bols te verkopen, dat lukte niet.
Nadat in 1964 nog op bescheiden wijze het derde eeuwfeest van 'de Zaaier' was gevierd, ging het clubhuis in 1968 over aan de stichting Wijkwerk Zuid-Jordaan.Tegenwoordig worden er dansfeesten e.d. gehouden.


In café Rooie Nelis
Laurierstraat 101



(L) Blonde Sien van Zwarte Gerrit 1970 / (R)/ Rooie Nelis zelf, Zwarte Riek, Blonde Sien en Zwarte Gerrit

Dit typisch Jordaanse café voor rondborstige mannen met snorren en hoog opgetooide blonde vrouwen, is een van de vele cafeetjes met een eigen gezicht waar de bewoners met Jordaanse gastvrijheid ontvangen worden.
Toeristen op Yellow Bikes maken veelvuldig een pitstop in het café.



Prinses Beatrix bracht in 1975 een bezoek aan Café Rooie Nelis

Mensen met een verstandelijke beperking die In het verleden in De Planamen, het voormalige Jongensweeshuis op de Lauriergracht, woonden kwamen vaak langs. Het leven in de buurt was toen heel anders.
De kroegbazin Rooie Sien mist ze wel en kan zich herinneren dat ze af en toe
een pakje sigaretten kwamen halen. Normaal verkopen we nooit sigaretten buiten de deur maar zij hebben altijd een goed woordje weet je wel. Ik vond het zo zielig om hunnie weg te sturen dus hunnie mogen sigaretten halen. Anderen niet.
De kleine winkeltjes zijn uit de buurt verdwenen
. Toen die lui hier met zijn allen kwamen hadden de winkeltjes er profijt van. Die gasten kregen zakgeld, dan konden ze zelfstandig wat kopen en dan hoorden ze er ook bij. De sigarenman is toen ze verhuisden ermee opgehouden. Het waren zijn beste klanten.
Er zijn er ook wel bij met een karretje en dan kwamen ze binnen met hun begeleider. Daarom hebben wij die klapdeur voor hun karretjes laten maken. Dat doen ze niet enkel in de grote gebouwen, wij hebben dat ook geprobeerd, maar je kan hier natuurlijk niet alles aanpassen daarvoor is het hier te oud.

Café Rooie Nelis bestaat uit een kleine donkere ruimte met wat tafeltjes en stoelen en een toog.
Achter de bar veel rood neonlicht. Harde accordeonmuziek, dat is de authentieke Jordaanse gezelligheid.
Aan de muur foto's van klanten van het café waaronder bekende gezichten. Tante leen, de jordaanzanger Henk van Mokum die tegenover het café woont en koningin Beatrix die al twee keer is geweest.



(L) Trouwe vrienden (R) Klaas Onink met zijn paard bij de fotograaf (1918)

In het café Rooie Nelis hangt een tekening van vier trouwe vrienden die in September 1944 door de Duitsers zijn doodgeschoten. Een van de mannen was mijn vader Klaas Onink de ander was Henk Krabshuis, zijn vrouw beviel een maand na zijn dood van een zoon. En er was natuurlijk Rooie Nelis, de man van de oude Sien die niet meer leeft. Ik kan me de jongere Sien herinneren, dat ze nylon kousen repareerde naast het café voor het raam. Als ik naar mijn grootouders ging of een boodschap deed keek ik altijd hoe ze dat deed. Toen ik jong was mocht ik daar nooit naar binnen van mijn moeder.
Ik heet nu Neeltje Wilson en woon sinds 1968 in de USA. Ik ben een paar keer in het café geweest, maar dorst nooit een foto te maken.



Nelis met zijn beer onder de arm

Wie hier vaak komt is Nelis Vogelenzang, die heeft hier zijn lopie. Laatst kwam Nelis binnen en zei huilerig 'ze hebben mijn pet gestolen op de tram' 'Nou', zei mijn man, 'dan krijg je van mij wel een ander'.
Zonder petje is Nelis Nelis niet en dan liefst een petje waaruit steun aan het oranje-elftal blijkt. Bovendien houdt hij van decoraties. Zijn opsmuk bestaat uit bij elkaar gewandelde Avondvierdaagse medailles, buttons tegen de kernbewapening en voor het milieu.
Nelis die komt hier elke dag effe gedag zeggen en meestal krijgt hij dan van ons een colaatje.

Op 21 augustus 2014 is Nelis na een kort ziekbed op 74-jarige leeftijd overleden.




De haringwinkel van de heer Koot op de hoek van de Prinsengracht (1965)


Space invader in de Laurierstraat
Op onopvallende plekjes in de stad
kom je ze tegen.
Met verbaasde oogjes kijken ze je aan.



Space invaders
Buitenaardse pixelwezentjes,die door een anonieme kunstenaar op de tegeltjes gemaakt zijn.
De kunstenaar zelf noemt zijn werken 'A gift to the city'. Ze eisen niet de ruimte of aandacht op, zoals Graffiti dat doet, maar lokken op een subtiele manier nieuwsgierigheid en ontdekkingsdrang uit.
Sinds 1998 duiken de Space Invaders op in onder andere Parijs, New York, Bangkok, Tokyo, Mombasa, Ljubljana, Londen.
En sinds 2000 ook in Amsterdam. Ze verschijnen op gebouwen, aan de zijkant van bruggen, en op allerlei onmogelijke plekken.



De hele Rozenstraat lijkt wel schoongemaakt; geen sticker, piece of stencil meer te bekennen en wel overal vers geverfde plekken. Een klein steegje is overgeslagen, gelukkig. Space invaders zijn sowieso briljant, en deze heli’s lijken wel geïnspireerd door Studio Ghibli. (gezien door Lisa van: Leering ende vermaeck)



Een van de eerste plekken waar een space invader verscheen was op de hoek van de Hazenstraat en de Lauriergracht.


De eerste autobom in de Jordaan
Laurierstraat

Het is 24 november 1994
Beeldend kunstenaar Rob Scholte en zijn partner Micky Hoogendijk stappen in hun BMW, die geparkeerd staat in de Laurierstraat. Scholte had zijn atelier in de Laurierstraat, in het pand, waar tot 1993 galerie The Livingroom was gevestigd.
Micky had de avond tevoren een zwangerschapstest gedaan die een positief resultaat opleverde.
Zij wilde naar de huisarts om te laten controleren of ze inderdaad in verwachting was.
Als ze alleen was gegaan, zou ze de BMW niet hebben gebruikt.
Rob ging met haar mee naar de dokter omdat hij zelf last had van voetschimmel.
Als ze wegrijden horen ze drie tikken en op het moment dat Rob na ruim 50 meter rechtsaf slaat, volgt er een enorme explosie. Iemand had een handgranaat onder de auto bevestigd. Tijdens het rijden werd de pin er automatisch uitgetrokken.
Micky heeft geen verwondingen en kan de wagen via het rechterportier verlaten. Rob probeert ook naar buiten te komen en merkt dat zijn benen niet meewerken. Hij valt ruggelings op straat zonder pijn te voelen. In het ziekenhuis moeten zijn beide benen worden geamputeerd. De voeten waren na de aanslag nog geheel in tact. Scholte beweert dat hij door een politieman is gebeld. "Wat wil je dat er met je voeten gebeurt?" "Die wil ik bewaren" zei hij. Later bleken ze te zijn weggegooid. Rob is boos, want hij had er nog iets mee willen doen.
Micky kreeg een miskraam toen ze 's avonds in bad lag.
Het mysterie is nooit opgelost. Van liquidaties in de onderwereld kijkt nu niemand meer op, maar déze bom is tot op de dag van vandaag spraakmakend.



Expositie van Rob Scholte in Arti et Amicitia


1e Laurierdwarsstraat



1e Laurierdwarsstraat 20: De 2 KRVVTBARGEN [1641]



1e Laurierdwarsstraat, winkeltje De BloeInde Theeroos [1922] / Café De Laurierboom



Uitgebouwde keukens / Op nr. 5 gevelsteen van een tandarts


2e Laurierdwarsstraat



2e Laurierdwarsstraat [1902]



2e Laurierdwarsstraat [1975]



2e Laurierdwarsstraat [2000]


Vroom en Dreesmann op de hoek

Dat de Lauriergracht en omgeving een belangrijke plek was om een nering te beginnen blijkt uit één van de eerste vestigingen van V&D op de hoek van de Tweede Laurierdwarsstraat en de Rozenstraat.
Vroom had een winkel op Wittenburg in Amsterdam-Oost, en Dreesmann die in de Jordaan
Vroom is in 1883 getrouwd met een zus van de vrouw van Dreesmann, Ze waren dus zwagers. Dreesmann, en later ook Vroom, verkocht zijn spullen tegen lage en vaste prijzen tegen contante betaling. Dat was nieuw want In die tijd was het gebruikelijk dat men altijd korting kreeg. In het begin deden de heren alleen samen de inkopen, maar in 1887 richten ze het bedrijf Vroom & Dreesmann op. Hun eerste zaak was aan de Weesperstraatt. Vroom hield zich vooral bezig met de financiële zaken en de administratie, terwijl Dreesmann de inkoop en verkoop leidde.
De winkel in de Jordaan is nu een pizzeria.


Rozenstraat



Laurierhof / Nr. 190: Drie Roemersgang [1978]



(L) Nr. 206: ingang naar de voormalige Rozenschool (R) Nr. 16 Een verdwenen Peuterspeelzaal


De kinderen uit de Rozenstraat

De kinderen uit de Rozenstraat
hebben altijd vuile handen,
ze hebben meestal een gat in hun mouw,
en ongepoetste tanden.

De kinderen uit de Rozenstraat
hebben altijd slordige haren,
ze hebben vaak een splinter in hun hand,
en builen, bulten en blaren.

De kinderen uit de Rozenstraat
lopen meest op blote voeten,
ze zijn de hele dag op straat,
alsof ze nooit eten moeten.

De kinderen uit de Rozenstraat
schijnen zich nooit te verschonen,
ze mogen alles wat ik niet mag.
'k Wou soms wel in de Rozenstraat wonen ..
.

Han Hoekstra

De Peuterspeelzaal is verdwenen
De kinderen die in de Peuterspeelzaal op nr 16 hun handjes vuil maakten aan vingerverf en vrolijk om de zandbak op hun fietsjes reden moesten daar weg. De ruimte wordt ingepikt door een hotelclub die het C.O.C. gebouw gekocht hebben en het nodig vinden op de speelplek een uitpandige glazen liftschacht te bouwen. Aan en af rijdende taxi's zullen verschijnen.
De kinderen zijn nu in de Potgieterstraat 34 te vinden.


Ons Huis
Rozenstraat 14

De industrialisatie van Amsterdam neemt grote vormen aan. Van heinde en ver vestigden zich nieuwkomers in Amsterdam. De arbeidersklasse neemt vooral in de Jordaan snel in omvang toe. Oude stadswijken kunnen de snelle groei nauwelijks bijbenen Rond de grachtengordel worden dan ook veel arbeiderswoningen gebouwd. In de Jordaan en de Nieuwmarkt, was sprake van erbarmelijke woonomstandigheden.
Zowel progressieve liberalen als socialisten zetten zich in voor een beschavingsoffensief met de nadruk op cultuurspreiding en volksontwikkeling.

In 1979 wordt het pand verkocht aan de afdeling Amsterdam van de Nederlandse Vereniging ter bevordering van de Integratie van Homoseksuelen COC. Maar er zijn daar eveneens geldproblemen en het gebouw is voor drieeneenhalf miljoen euro verkocht aan Ymere.
COC Amsterdam wil een zogenaamd Roze Huis oprichten: een ontmoeting- en activiteitenplek in de stad.
Ons Huis verdwijnt naar Nieuw West en gaat op in Impuls, de Stichting Welzijn Westelijke Tuinsteden. [+]


Gevelstenen



Hoek Prinsengracht / Batenburg [1985] / Nr.13 / In de Lindt winkel / Nr.144 / Baya D Todos Sanctos / inneming San Salvador


1e Rozendwarsstraat



Nr.13 / De Kerkkroon [1725]
2e Rozendwarsstraat



Op Nr. 21 woonde vast wel een Oostindiëvaarder

naar boven



Konijnenstraat





> Jordaan index


Aanvullingen en verbeteringen graag hier

Bronnen
o.a.
Minne Dijkstra, Jordaanlezingen /
Bureau Monumenten en Archeologie /
Stadsarchief Amsterdam /
Ons Amsterdam /