de Jordaan


> Jordaan index

meer straten en grachten

< Lauriergracht

< Hazenstraat

< Elandsgracht

< Elandsstraat

< Looiersgracht

< Laurierstraat Rozenstraat

< Bloemgracht

< Madelievenstraat

< Groenmarkt / Appeltjesmarkt


tussen taal en beeld Laurierstraat,
Rozenstraat
en de dwarsstraten

Laurierstraat



Laurierstraat [1922 en 2008]



Gedichten van Jan Kal

Laurierstraat 48 IV

Een straat die is genoemd naar dé laurier,
daar wil een dichter wel zijn tent opslaan
als hij dan ook nog komt in de Jordaan,
op de Laurierstraat 48 IV.
In die twee weken heb ik veel gedaan,
al kreeg ik slechts drie regels op papier.
Maar wel dronk ik bij Rooie Nelis bier,
om niet op alle fronten droog te staan.
Ik deed histologie en anders niet.
Twaalf dagen ging ik 's avonds naar Margriet,
en we bekeken ieder preparaat.
Weg met de afbraakplannen van Han Lammers!
Onze Jordaan is voor de Amsterdammers
zolang de lepel in de brijpot staat.

Jan Kal

Een dissident in de Jordaan

Een paar oude jenevers op, en bier,
zo stond ik op een brug, 's nachts om half vier.
Ik staarde naar de sterren, met mijn rug naar de straat.
Dat zou ik nou nooit meer doen.
Je moet altijd met je gezicht naar de straat naar de sterren kijken.
Zo zagen mij vier Marokkanen staan.
Een schopte hard tegen mijn enkel aan.
Twee sneed me in een vinger. Drie ging slaan.
Vier greep mijn geld. Toen zijn ze weggegaan.
En dat gebeurde bij ons in de Jordaan.
Ik zag ze gaarne in een vaste baan.


Jan Kal


De Boldootkar


Laurierstraat tussen 142 en 204 / Roosscharengang [1934]


Als je de kar van Boldoot ziet
moet je lachen of niet.
Dan staan de juffertjes aan de deur
met hun emmertjes bloemengeur.

In de Jordaan had iedereen een poepdoos. Die stond in de keuken achter een schotje naast de aanrecht.
De poep kwam in een emmer en de plas op de po ging zo de gracht in.

Eenmaal per week kwam de beerwagen langs en als de emmer eerder vol was ging werd die ook in de gracht leeg gegooid. Dat hele gebeuren stonk verschrikkelijk en werd grappend naar het eaudecologne merk Boldoot vernoemd.



Vreemde beelden staken uit de muur
Laurierstraat 109



Amsterdams Grafisch Atelier

In het gebouw van de voormalige Armenschool nr.13, met gymnastieklokaal en onderwijzerswoning, had het AGA sinds 1958 een ambachtelijke werkplaats en atelier voor professionele beeldende kunstenaars en vormgevers.



Gevelstenen aan het Voormalig Amsterdams Grafisch Atelier

Het AGA ontwikkelde zich van een ambachtelijke werkplaats tot een multidisciplinair grafisch productiecentrum voor hedendaagse kunstenaars en vormgevers.
Door een groot internationale netwerk met collega instituten ontstonden vele uitwisselingsprogramma's in de vorm van artist-in-residences, gastkunstenaars, presentaties en tentoonstellingen. Het moest een laboratorium voor de kunsten worden met voorbeeldfunctie op het gebied van milieuvriendelijk drukken.


Helaas, door alle beperkingen op de kunstsubsidies moest het atelier fors bezuinigen. De huur in de Laurierstraat kon er niet meer vanaf en het atelier moest verhuizen naar de Roos van Dekemaweg 7 in Amsterdam West.


Sint Chrispijn


Gevelsteen Laurierstraat 165


St Crispijn is de schutspatroon van schoenmakers en leerbewerkers.
De schoenmaker Melchert Jansz. [1643-1692] en daarna Willem Koelman.werkten op nr.125 maar na de sociale woningbouw 1915 werd het adres omgenummerd.
Men moest tachtig cent precario per jaar betalen voor een regenbak in de stoep.
De gevelsteen stelt de heilige Chrispijn voor die met zijn broer in de derde eeuw uit Rome gevlucht was omdat de christenvervolger Diocletianus achter ze aan zat.

Het waren goede christenen want ze herstelden de schoenen van arme mensen voor niets. Dat beviel de prefect Rictus Varius niet en hij liet de broers met hun eigen schoenmakers priemen martelen.
Daarna werden ze de schutspatronen van de leerbewerkers.
De steen is in 2012 gerestaureerd door Wil Abels van de vereniging Vrienden Amsterdamse Gevelsten.
.



Waalen Weeshuis



De Waalenpoort in de Laurierstraat [1631]

Aan het eind van de 17de eeuw werden de hugenoten, de Franse protestanten, in hun land met geweld gedwongen zich tot het katholicisme te bekeren. Ongeveer 12.000 hugenoten vluchten naar Amsterdam.
Dat betekende dat daarna een kwart van de Amsterdammers van Franse afkomst was.
Er kwamen hele Franse buurten en kroegen, en een Franse kerk. Dat was niet altijd naar de zin van de Amsterdammers.
De hugenoten bleven hun eigen taal spreken en schrijven en op die manier zorgden ze voor 'verfransing' van de Hollandsche woordenschat. In Amsterdam werden alle Franstalige immigranten ‘Walen’ genoemd.
In 1586 wees het stadsbestuur ze een voormalige kloosterkapel toe als Walenkerk.

De Waalse Gemeente was al vele jaren in groei en bloei toen de Kerkenraad ontdekte dat veel weeskinderen van arme ledematen niet in het Burgerweeshuis geplaatst konden worden omdat de ouders niet als echte Poorters (burgers) aangemerkt werden.
Met toestemming van het Stadsbestuur en ondersteund door giften en legaten werd voor hen in de Laurierstraat in 1631-1671 een weeshuis opgericht.
Het gebouw had drie gevels en de ingang werd in de volksmond de Waalen Poort
genoemd.
De achteringang was op de Lauriergracht. Het Vuile- en het Schoone Weespad herinneren aan het weeshuis.



Het Schoone Weespad [1905] en hoe het er nu uitziet

Veertig jaar later was de behuizing veel te klein en ging men naar een deftig groot gebouw tussen de Vijzelgracht, Prinsengracht en Weteringdwarsstraat. Dit ‘Hospice Wallon’ werd later uitgebreid met vleugels voor oude vrouwen en mannen.
In 1971 werd het onder de naam Maison Descartes in gebruik genomen als Frans cultureel instituut
.



Pater Roothaan
Laurierstraat 62



Gevelsteen van pater Roothaan, generaal van de Jezuieten [1814] / vermomming en andere parefernalia

Koning Willem I had de pest aan katholieken.
De ordegeneraal van de Jezuïeten, Johannes Philip Roothaan [1785-1853], kon alleen in vermomming zijn eigen kerk 'de Krijtberg', waar hij misdienaar geweest was, bezoeken.
Roothaan werd in wassenbeeldenkabinetten op de kermis afgebeeld als een monster dat cholera verspreidde.



Het geboortehuis van Roothaan werd in 1932 afgebroken en vervolgens weer herbouwd.

Roothaan, kreeg, na melding van gebedsverhoringen, een onderzoek ter voorbereiding van zijn zaligverklaring.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het Pater Roothaan Genootschap
opgericht. Er kwamen elk jaar op 8 mei groepen bedevaartgangers uit heel Nederland naar de Krijtberg. Sinds de jaren tachtig is de bedevaart teruggelopen.

Roothaanhuis Rozengracht nr.133, werd in 1929 het voor katholiek jongerencontact opgericht. Het was bij de ingebruikneming van de kerk en het clubhuis het werkgebied van de parochie 'de Zaaier',
H
et het Jordaangedeelte tussen Rozengracht en Lauriersgracht was uitgebreid.
Het parochieleven kon, dank zij de activiteiten vanuit het Roothaanhuis, eerst sterk opbloeien, maar een langzame neergang was niet tegen te gaan.
Na de tweede wereldoorlog raakte de Jordaan als woonwijk achter bij wat de nieuwbouw te bieden had, zodat jonge gezinnen meer en meer de buurt verlieten zonder dat andere daarvoor in de plaats kwamen. Zo verloren kerk en clubhuis steeds meer hun functie.
Rond 1960 probeerde men het Roothaanhuis aan De erven Lucas Bols
te verkopen, dat lukte niet.
Nadat in 1964 nog op bescheiden wijze het derde eeuwfeest van 'de Zaaier' was gevierd, ging het clubhuis in 1968 over aan de stichting Wijkwerk Zuid-Jordaan.
Tegenwoordig worden er dansfeesten in Club de More gehouden en is er Pesca, een zogenoemd vistheater gevestigd. .



In café Rooie Nelis
Laurierstraat 101



Blonde Sien van Zwarte Gerrit 1970
Op de foto: Rooie Nelis zelf, Zwarte Riek, Blonde Sien en Zwarte Gerrit
Zwarte Gerrit was samen met Blonde Sien een bekende in de Jordanese kroegwereld.
Hij heette eigenlijk Gerrit Blommers.
Het café opende in 1937. De eerste eigenaar was Rooie Nelis, zoon van Zwarte Nelis, man van Rooie Sien en vader van Blonde Sien.
Zwarte Gerrit werd zo genoemd omdat hij zwart haar had, maar later was hij zo grijs als een dakduif. 
Als hij iets te lang met een andere vrouw praatte, zei Blonde Sien: “Maar ik heb toch ook geen bochel?” 
In 1988 zijn ze, na 32 jaar verkering, getrouwd.
Na het overlijden van haar moeder Rooie Sien in 1996 nam Blonde Sien het café over.

Café Rooie Nelis is een typische Jordaankroeg zoals De Twee Zwaantjes.
Prinses Beatrix dronk er een bakkie koffie. Later kwam ze er een keer met prins Claus. 
Oud-premier Balkenende was tijdens zijn studentenjaren stamgast. Zijn dispuut Pascal van de Vrije Universiteit kwam in Rooie Nelis voor de wekelijkse borrel.
Danny de Munk liet tijdens een concert de kroeg met bar en al nabouwen op het podium. Blonde Sien en Zwarte Gerrit zaten als figuranten in hun eigen kroeg.



Prinses Beatrix in 1975 tijdens een bezoek aan Café Rooie Nelis

Mensen met een verstandelijke beperking die In het verleden in De Planamen, het voormalige Jongensweeshuis op de Lauriergracht, woonden kwamen vaak langs.
Het leven in de buurt was toen heel anders.
De kroegbazin Rooie Sien mist ze wel en kan zich herinneren dat ze af en toe
een pakje sigaretten kwamen halen. Normaal verkopen we nooit sigaretten buiten de deur maar zij hebben altijd een goed woordje weet je wel. Ik vond het zo zielig om hunnie weg te sturen dus hunnie mogen sigaretten halen. Anderen niet.
De kleine winkeltjes zijn uit de buurt verdwenen
.
Toen die lui hier met zijn allen kwamen hadden de winkeltjes er profijt van. Die gasten kregen zakgeld, dan konden ze zelfstandig wat kopen en dan hoorden ze er ook bij. De sigarenman is toen ze verhuisden ermee opgehouden. Het waren zijn beste klanten.
Er zijn er ook wel bij met een karretje en dan kwamen ze binnen met hun begeleider. Daarom hebben wij die klapdeur voor hun karretjes laten maken. Dat doen ze niet enkel in de grote gebouwen, wij hebben dat ook geprobeerd, maar je kan hier natuurlijk niet alles aanpassen daarvoor is het hier te oud.

Café Rooie Nelis bestaat uit een kleine donkere ruimte met wat tafeltjes en stoelen en een toog.
Achter de bar veel rood neonlicht. Harde accordeonmuziek, dat is de authentieke Jordaanse gezelligheid.
Aan de muur foto's van klanten van het café waaronder bekende gezichten.



(L) Trouwe vrienden (R) Klaas Onink met zijn paard bij de fotograaf (1918)

In het café Rooie Nelis hangt een tekening van vier trouwe vrienden die in September 1944 door de Duitsers zijn doodgeschoten. Een van de mannen was mijn vader Klaas Onink de ander was Henk Krabshuis, zijn vrouw beviel een maand na zijn dood van een zoon. En er was natuurlijk Rooie Nelis, de man van de oude Sien die niet meer leeft. Ik kan me de jongere Sien herinneren, dat ze nylon kousen repareerde naast het café voor het raam. Als ik naar mijn grootouders ging of een boodschap deed keek ik altijd hoe ze dat deed. Toen ik jong was mocht ik daar nooit naar binnen van mijn moeder.
Ik heet nu Neeltje Wilson en woon sinds 1968 in de USA. Ik ben een paar keer in het café geweest, maar dorst nooit een foto te maken.


Nelis met zijn beer onder de arm

Wie hier vaak kwam was Nelis Vogelenzang, die had hier zijn lopie.
Een keer kwam Nelis binnen en zei huilerig 'ze hebben mijn pet gestolen op de tram' 'Nou', zei mijn man, 'dan krijg je van mij wel een ander'.
Zonder petje was Nelis Nelis niet en dan liefst een petje waaruit steun aan het oranje-elftal blijkt. Bovendien hield hij van decoraties. Zijn opsmuk bestond uit bij elkaar gewandelde Avondvierdaagse medailles, buttons tegen de kernbewapening en voor het milieu.
Nelis die kwam elke dag effe gedag zeggen en meestal kreeg hij dan een colaatje.

Op 21 augustus 2014 is Nelis na een kort ziekbed op 74-jarige leeftijd overleden.

Het einde
Gerrit Blommers overleed 22 december 2019.
Café Rooie Nelis sloot in september al.
De gezondheid van beide uitbaters liet het niet meer toe om de zaak open te houden.
Dit typisch Jordaanse café voor rondborstige mannen met snorren en hoog opgetooide blonde vrouwen, was een van de vele cafeetjes met een eigen gezicht waar men met Jordaanse gastvrijheid ontvangen werd..
Toeristen op Yellow Bikes maakten veelvuldig een pitstop in het café.




De haringwinkel van de heer Koot op de hoek van de Prinsengracht (1965)



Space invader in de Laurierstraat
Op onopvallende plekjes in de stad
kom je ze tegen.
Met verbaasde oogjes kijken ze je aan.



Space invaders
Buitenaardse pixelwezentjes,die door een anonieme kunstenaar op de tegeltjes gemaakt zijn.
De kunstenaar zelf noemt zijn werken 'A gift to the city'. Ze eisen niet de ruimte of aandacht op, zoals Graffiti dat doet, maar lokken op een subtiele manier nieuwsgierigheid en ontdekkingsdrang uit.
Sinds 1998 duiken de Space Invaders op in onder andere Parijs, New York, Bangkok, Tokyo, Mombasa, Ljubljana, Londen.
En sinds 2000 ook in Amsterdam. Ze verschijnen op gebouwen, aan de zijkant van bruggen, en op allerlei onmogelijke plekken.



De hele Rozenstraat lijkt wel schoongemaakt; geen sticker, piece of stencil meer te bekennen en wel overal vers geverfde plekken. Een klein steegje is overgeslagen, gelukkig. Space invaders zijn sowieso briljant, en deze heli’s lijken wel geïnspireerd door Studio Ghibli. (gezien door Lisa van: Leering ende vermaeck)



Een van de eerste plekken waar een space invader verscheen was op de hoek van de Hazenstraat en de Lauriergracht.



De eerste autobom in de Jordaan
Laurierstraat



Het is 24 november 1994
Beeldend kunstenaar Rob Scholte en zijn partner Micky Hoogendijk stappen in hun BMW, die geparkeerd staat in de Laurierstraat.
Scholte had zijn atelier in de Laurierstraat, in het pand, waar tot 1993 galerie The Livingroom was gevestigd.
Micky had de avond tevoren een zwangerschapstest gedaan die een positief resultaat opleverde.
Zij wilde naar de huisarts om te laten controleren of ze inderdaad in verwachting was.
Als ze alleen was gegaan, zou ze de BMW niet hebben gebruikt.
Rob ging met haar mee naar de dokter omdat hij zelf last had van voetschimmel.
Als ze wegrijden horen ze drie tikken en op het moment dat Rob na ruim 50 meter rechtsaf slaat, volgt er een enorme explosie. Iemand had een handgranaat onder de auto bevestigd. Tijdens het rijden werd de pin er automatisch uitgetrokken.

Micky heeft geen verwondingen en kan de wagen via het rechterportier verlaten. Rob probeert ook naar buiten te komen en merkt dat zijn benen niet meewerken. Hij valt ruggelings op straat zonder pijn te voelen. In het ziekenhuis moeten zijn beide benen worden geamputeerd. De voeten waren na de aanslag nog geheel in tact. Scholte beweert dat hij door een politieman is gebeld. "Wat wil je dat er met je voeten gebeurt?" "Die wil ik bewaren" zei hij. Later bleken ze te zijn weggegooid. Rob is boos, want hij had er nog iets mee willen doen.
Micky kreeg een miskraam toen ze 's avonds in bad lag.

Het mysterie is nooit opgelost. Van liquidaties in de onderwereld kijkt nu niemand meer op, maar déze bom is tot op de dag van vandaag spraakmakend.



Expositie van Rob Scholte in Arti et Amicitia



1e Laurierdwarsstraat
1e Laurierdwarsstraat 20



De 2 KRVVTBARGEN [1641]




1e Laurierdwarsstraat, winkeltje De BloeInde Theeroos [1922] / Café De Laurierboom



Uitgebouwde keukens / Op nr. 5 gevelsteen van een tandarts



2e Laurierdwarsstraat



2e Laurierdwarsstraat [1902]



2e Laurierdwarsstraat [1975]



2e Laurierdwarsstraat [2000]

Nr. 1-3 Galerie DudokdeGroot



Galerie dudokdegroot wordt gerund door Nicole Dudok van Heel en Jedithja de Groot.
Zij stellen werk van een aantal vaste kunstenaars en een groep gastkunstenaars ten toon..
De galerie heeft een interesse in kunstenaars die de grenzen van hun medium opzoeken in verschillende technieken: fotografie, schilderkunst, video, tekeningen
.



Vroom en Dreesmann op de hoek

Dat de Lauriergracht en omgeving een belangrijke plek was om een nering te beginnen blijkt uit één van de eerste vestigingen van V&D op de hoek van de Tweede Laurierdwarsstraat en de Rozenstraat.
Vroom had een winkel op Wittenburg in Amsterdam-Oost, en Dreesmann die in de Jordaan
Vroom is in 1883 getrouwd met een zus van de vrouw van Dreesmann, Ze waren dus zwagers.
Dreesmann, en later ook Vroom, verkocht zijn spullen tegen lage en vaste prijzen tegen contante betaling.
Dat was nieuw want In die tijd was het gebruikelijk dat men altijd korting kreeg.
In het begin deden de heren alleen samen de inkopen, in 1887 richten ze het bedrijf Vroom & Dreesmann op.
Hun eerste zaak was aan de Weesperstraatt. Vroom hield zich vooral bezig met de financiële zaken en de administratie, terwijl Dreesmann de inkoop en verkoop leidde.
De winkel in de Jordaan is nu een pizzeria.



Rozenstraat



Laurierhof / Nr. 190: Drie Roemersgang [1978]




(L) Nr. 206: ingang naar de voormalige Rozenschool (R) Nr. 16 Een verdwenen Peuterspeelzaal


De kinderen uit de Rozenstraat

De kinderen uit de Rozenstraat
hebben altijd vuile handen,
ze hebben meestal een gat in hun mouw,
en ongepoetste tanden.

De kinderen uit de Rozenstraat
hebben altijd slordige haren,
ze hebben vaak een splinter in hun hand,
en builen, bulten en blaren.

De kinderen uit de Rozenstraat
lopen meest op blote voeten,
ze zijn de hele dag op straat,
alsof ze nooit eten moeten.

De kinderen uit de Rozenstraat
schijnen zich nooit te verschonen,
ze mogen alles wat ik niet mag.
'k Wou soms wel in de Rozenstraat wonen ..
.

Han Hoekstra

De Peuterspeelzaal is verdwenen
De kinderen die in de Peuterspeelzaal op nr 16 hun handjes vuil maakten aan vingerverf en vrolijk om de zandbak op hun fietsjes reden moesten daar weg.
De ruimte wordt ingepikt door een hotelclub die het C.O.C. gebouw gekocht hebben en het nodig vinden op de speelplek een uitpandige glazen liftschacht te bouwen.
Aan en af rijdende taxi's zullen verschijnen.
De kinderen zijn nu in de Potgieterstraat 34 te vinden.



Ons Huis
Rozenstraat 14

De industrialisatie van Amsterdam neemt grote vormen aan. Van heinde en ver vestigden zich nieuwkomers in Amsterdam.
De arbeidersklasse neemt vooral in de Jordaan snel in omvang toe. Oude stadswijken kunnen de snelle groei nauwelijks bijbenen Rond de grachtengordel worden dan ook veel arbeiderswoningen gebouwd. In de Jordaan en de Nieuwmarkt, was sprake van erbarmelijke woonomstandigheden.
Zowel progressieve liberalen als socialisten zetten zich in voor een beschavingsoffensief met de nadruk op cultuurspreiding en volksontwikkeling.

In 1979 wordt het pand verkocht aan de afdeling Amsterdam van de Nederlandse Vereniging ter bevordering van de Integratie van Homoseksuelen COC. Maar er zijn daar eveneens geldproblemen en het gebouw is voor drieeneenhalf miljoen euro verkocht aan Ymere.

COC Amsterdam wil een zogenoemd Roze Huis oprichten: een ontmoeting- en activiteitenplek in de stad.
Ons Huis verdwijnt naar Nieuw West en gaat op in Impuls, de Stichting Welzijn Westelijke Tuinsteden.
Lees verder: [+]



Gevelstenen



Hoek Prinsengracht / Batenborg [1985] / Nr.13 / In de Lindt winkel / Nr.144 / Baya D Todos Sanctos / inneming San Salvador
.

Gangen in de Rozenstraat:




Grittersgang / Loodgietersgang / Suikerhuizengang / Hanenmattengang.




1e Rozendwarsstraat



Nr.13 / De Kerkkroon [1725]

2e Rozendwarsstraat



Op Nr. 21 woonde vast wel een Oostindiëvaarder

naar boven



Konijnenstraat





> Jordaan index


Aanvullingen en verbeteringen graag hier

Bronnen
o.a.
Minne Dijkstra, Jordaanlezingen /
Bureau Monumenten en Archeologie /
Stadsarchief Amsterdam /
Onno Boers en Hans Brandenburg /

Ons Amsterdam /