Zen en de kunst
van het uitgraven van een
Luchtbus


> startpagina
> meer reisverhalen


tussen taal en beeld




Hoe de Luchtbus zichzelf veranderde en Aardebus werd


Candolim India, lente 1980

Toen de reizigers uitgerust waren van de vermoeienissen die de reizen onder de zon met zich mee brachten en toen ze klaar waren met het nadenken over de aard der dingen, de gebeurtenissen om hen heen en de verhoudingen tot elkaar, gingen ze op een vrijdag op pad.
Zo was het wat de reizigers dachten dat moest gebeuren, maar de werkelijkheid is vaak anders.

Het vertrek van een Luchtbus
Het woonvoertuig van het Amsterdams Ballon Gezelschap en de zetel van de Royal Dutch Eclipse Club heeft veel voeten in de aarde.
Geloop en gedoe binnen en buiten de bus. Het vastschroeven van de Indiase rijwielen die als reddingboten aan davits achter aan de bus hangen.

De reizigers zijn al lange tijd in Goa
Ze raken gewend aan het leven in de voormalige Portugese kolonie.
Iedere fles pils kan de laatste zijn, want niet iedere Indiase staat laat zo gemakkelijk het alcoholgebruik toe. De bond van Toddy Tappers is een club die een flink woordje in de plaatselijke politiek meepraat. Van Toddy, het sap van de kokospalm, wordt hier driftig, al dan niet legaal, Fenny gedestilleerd, een zwaar alcoholisch drankje.
De katholieke priesters hebben geen enkel bezwaar tegen bedwelmde parochianen.

Het is niet gemakkelijk om weer op reis te gaan
De reizigers proberen weg te komen uit Candolim, waar ze al meer dan een week tussen de palmen en in de schaduw van een geweldige plataan staan waarvan de dorpsbewoners vertellen dat er beslist een cobra woont en dat het raadzaam is deze Kingcobra te vriend te houden. Is die immers niet machtig genoeg de Luchtbus vast te houden?

Alle dingen hebben hun tijd nodig
De met een nieuw loopvlak beplakte band blijft langer bij de bandenman plakken. De politie neemt wat meer tijd voor het verlengen van onze visa. Het duurt langer om de formulieren in te vullen als er vier kopieën op één vel naast elkaar geplaatst zijn. De vragen daarop gesteld verlangen een gecompliceerd antwoord.
De documenten worden opgerold, met een touwtje bijeengebonden en in een kast met honderden van zulke rollen gestopt. Wie zou ooit de moeite nemen uit die berg een archiefstuk te zoeken?

Maar dan klinkt het geluid van de startende dieselmotor
Twee minuten om adem te halen en de bus zijn metalen longen te laten vullen met de atmosferen die nodig zijn om versnellingen, remmen, deuren en claxons te laten werken. Twee minuten voordat de druk opgebouwd is. Twee minuten die ook nodig zijn bij ingewikkelde achteruit manoeuvres, waarbij veel perslucht verbruikende handelingen verricht worden.
Als dan de versnelling in zijn achteruit gezet is blijkt dat er geen beweging in de bus komt.
Waar de reizigers niet op gerekend hadden is gebeurd.

We zitten vast in het zand

Daar staan we, ongeveer anderhalve meter terzijde van een weg in aanleg.
Die weg wordt aangelegd met een roodachtig lavasteen dat door vele vrouwen, met mandjes op hun hoofd, aangedragen wordt. Een weg die er uitziet als een pokdalige puzzel van steenblokken. Een weg die we graag willen berijden.

Het advies is om eerst een stukje vooruit te rijden
Het zand loopt als water onder de wielen weg. De instap is plotseling gelijkvloers geworden.
De automatische versnelling, die het prachtig deed op het traject Amsterdam Utrecht via Loenersloot, waar de bus in zijn vorige leven heen en weer reed, laat het hier afweten. Kracht, nodig om de benodigde aanvangssnelheid te ontwikkelen, ontbreekt. Geen beweging in tien ton blauwgeschilderd blik met witte wolken op de flanken. The Royal Dutch Eclipse Club zit muurvast.
Niet ver van de plek waar we gestrand zijn is een asfaltweg waar bussen af en aan rijden. Veel getoeter en gesnerp van fluitjes van de hulpjes van de chauffeur die uit de achterdeur hangen.
'Sound Horn' staat in kleurige letters op elke vrachtauto. Dat advies volgt iedere chauffeur veelvuldig op, nodig of niet. Fietsers worden ermee van de smalle weg geblazen. Vaker klinkt de Horn om zo maar eens iets krachtigs te laten horen. Geluid werkt beter dan licht. 'Stopsign' maar de bijbehorende verlichting ontbreekt. Met zo'n klein rood lampje valt geen indruk te maken.
Zelfs de scooters doen aan het concert mee, alhoewel hun geluid en verschijning in geen enkel opzicht indruk maken.

We houden een vrachtauto aan
De chauffeur is niet de eigenaar van de prachtig opgetuigde truck en durft het niet aan ons te helpen. Een ander moet eerst een lading stenen afladen. Hij loopt later met zijn vijf hulpjes druk pratend en gebarend om de bus heen. Adviezen vliegen door de lucht, maar tot daden komt het niet. Weer een andere truck begint wel met trekken, maar als de bus geen millimeter van zijn plek komt vertrekt de man zonder te groeten. Het is te moeilijk.

Ganesh, de olifantengod, blijft gelukzalig
Met zwaar opgemaakte droeve ogen, zit hij uit een raam van de bus naar buiten te kijken. Zijn wijsheid zal ons helpen, maar eerst moet er vrede in ons wezen zijn.
Voortdurend willen we op tijd overal aankomen, driftig achter onze eigen staart aan rennend.
Ganesh weet het beter. Ontspannen zit hij daar op zijn kleine stoeltje met 'lotusbloem-vering'.
Het muisje Mushika aan zijn voeten zal zijn boodschap aan ons overbrengen.

De eerste les
Als we de bus van achter beginnen op te krikken onze mooie oliedrukkrik tergend langzaam in de bodem verdwijnt. Om die krik terug te krijgen moeten we een diep gat graven. Daarin moeten stenen geplaatst worden.
De wielen staan nog stevig in het zand als de carrosserie de eerste centimeters omhoog gaat.
Met behulp van stalen tentharingen bouwen we een steunpunt dat regelmatig kreunend inzakt. Toch zijn we tevreden over die methode omdat we zien dat we stukje bij beetje omhoog kunnen werken.
Als de stapel tentharingen na een paar uur hard zwoegen hoog genoeg is staat de bus daar met één opgetrokken achterwiel. We gooien stenen onder het wiel, maar die verdwijnen als poep wanneer we het wiel weer laten zakken.

Tientallen jongetjes zitten om ons heen
Belangstellend kijken ze hoe we zwoegen. Ze zijn er niet toe te bewegen om stenen aan te geven. Wel zijn ze enorm geïnteresseerd in de mechanica van de bus. Het woord 'Leyland', de merknaam van ons voertuig, is niet van de lucht.
Als de avond daalt, en we ons vermoeid en vuil in zee gestort hebben, zijn de jongetjes weg. Ook de twee primussen waarop we onze maaltijden kookten zijn verdwenen. Daar hadden de Indiase katholieken ons steeds voor gewaarschuwd: "de hindoes zijn niet te vertrouwen".
We willen het niet goed begrijpen, maar moeten wel geloven dat de aantrekkingskracht van onze Westerse bezittingen onweerstaanbaar groot is.
Het huishoudelijk leven in de bus moet doorgaan en we koken nu voortaan op het mini-primusje.
Er moet steeds thee zijn, liters en liters thee vermengd met poedermelk dat in een jampotje geshaked wordt. Iedere morgen moeten we eieren koken of bakken al dan niet met tomaten en uien er doorheen geklutst.
Het lichtgewicht kooktoestelletje doet zijn plicht en wordt nu angstvallig bewaakt.

De griep van een medereizigster blijkt geelzucht te zijn
Om het bestek dat ze gebruikt komen roze lintjes, op haar drinkglas een stuk pleister en een blauwe emmer is voor haar alleen. Als een andere blauwe emmer ook gestolen wordt zijn we van het probleem af welke voor wie was.
Onder haar ziekbed gaat het gerommel met de krik door. In de nacht verschijnen mannen die automatisch deskundig zijn omdat ze zeggen truckdriver te zijn. Op een autoritaire manier schreeuwen ze: "Give The Jack, The Jack" en kruipen met een zaklantaren onder de bus om de handelingen die we zelf al voltooid hadden nog eens over te doen. Met de belofte morgen weer met hun truck terug te komen vertrekken ze weer.

Ons leven begint een vast ritme te krijgen
's Morgens de achterwielen uit het zand halen en 's middags de voorwielen uitgraven.
Het weekend is voorbij, we zitten al drie dagen vast.
De handelingen rond de bus beginnen op een verfijnde manier van mediteren te gelijken.
De reizigers beginnen Zenmeesters te worden. Zonder haast, op een zuivere manier, verrichten we magische handelingen.
In plaats van doorbuigende tentharingen beschikken we over blokken hout die we met enige moeite uit de handen van een rentenierende garagehouder konden troggelen. De man wijdt zijn dagen aan het herstel van een door Portugese kruisvaarders achtergelaten kerk te controleren. Met zijn kromme stok en oude stoel is hij te vinden op alle plekken waar werkers onduidelijke handelingen verrichten. Hij vertelt ons verhalen over het aantal voertuigen dat hier al vastgelopen is, vooral tijdens de 'Monsoon'
We luisteren naar zijn verhalen en gaan onverstoorbaar verder met het uitgraven van de bus.

Het huishouden in de bus gaat door
Regelmatig klinkt de roep: "daar komt ie" als de krik losgegooid wordt en de bus met een schok op de houten blokken ploft. Binnen wordt de ketel van het primusje opgevangen en de kopjes thee op het nippertje gered. De olie in de koekenpan heeft steeds een andere stand. 's morgens brand de boel op een andere plek aan dan 's avonds, afhankelijk van de opgekrikte stand van de bus.
We raken in een uiterste staat van verfijning en zien kans de bus zonder schokken op de blokken te laten neerkomen door de krik als een dure viool te bespelen.
Onder de bus ontstaat een geheel nieuwe weg van zorgvuldig geplaatste stenen. Het moet nu lukken als een truck verschijnt. Het blijkt een watertankauto te zijn. Met prachtige letters staat er een naam van een hotelketen op. Die naam mogen we niet noemen want de chauffeur is bang zijn baan te verliezen als bekend wordt dat hij ruk- en trekwerk voor buitenlanders verricht.
Hij vervoert water voor een waanzinnig duur luxe hotel waar Franse toeristen hun billen in het drinkwater wassen. We zien die mensen regelmatig voorbij komen: wandelende gekookte kreeften met witte petjes van het reisbureau op hun koppen.
De chauffeur van de tankauto trekt twee keer per dag een uniform aan dat past bij de huisstijl van het hotel en gaat in Mapsa water halen. Tussendoor rijdt hij in zijn taxi rond waarin hij steeds meer klanten in propt zonder dat een klacht van de platgedrukte passagiers te horen is.

Een kabel wordt verbonden en de truck begint te trekken en te rukken
Het is te vergeefs, het lukt niet de Luchtbus los te trekken. De wielen zitten weer even diep in het zand. We kunnen ons dagelijks ritueel weer opnieuw beginnen. 's Morgens de achterwielen, 's middags de voorkant.
Langskomende Duitse Bagwan vereerders zien onze meditatieoefeningen aan. Misschien zijn ze wel jaloers op onze hoge staat van verlichting als we stoffig en zwart onder de bus tevoorschijn kruipen.

Het is de vijfde dag dat we vast zitten
Niet alle reizigers ondergaan de zuiverende werking ervan.
Er zijn steeds weer beproevingen. Als we hooghartig worden en denken dat de volgende truck ons zal lostrekken worden we op ons nummer gezet.
Dingen gebeuren pas als de tijd ervoor aangebroken is.
De volgende truck komt pas op aandringen van de eigenaren van het huis dat gerenoveerd wordt. Het zijn Indiërs die hun erfdeel opknappen, maar in Engeland wonen. Zij hebben ook te maken met dingen die hier anders gaan dan we in onze westerse koppen dachten.
Die truck is te licht en de chauffeur belooft morgen in beladen toestand een poging te wagen.
Na twee dagen komt er een vrachtauto aan die al begint te trekken alvorens de bus gestart is. Er zijn ook wat mensen in het wilde weg aan het duwen en trekken slaan met als gevolg dat de richtingaanwijzer er af geduwd wordt. Er hangen nu twee lampjes die een gemakkelijke prooi zijn voor grijpgrage handjes. Ze verdwijnen dan ook. Door het zwiepen van de kabel breken ook de achterlichten af.

Dan schuift de hele bus zijwaarts weg.
Hij is tien centimeter naar achteren en vijfentwintig centimeter opzij getrokken. De chauffeur vertrekt zonder te groeten. Is dat beschaamdheid wegens het mislukken van zijn missie?
De nacht valt en we staan weer eenzaam onder de palmen. Niet ver van ons is al een paar dagen een klein Hindoe festival bezig. Naast twee tempeltjes is een theater van bamboe gebouwd, compleet met decors en belichting. Iedere nacht wordt daar een drama opgevoerd. Er wordt zwaar gegokt en er staan twee aandoenlijke stalletjes met snoepjes en drankjes.
Geheel buiten alle verhoudingen is de capaciteit van de versterker met twee enorme speakers.
Dag en nacht brullen de gezangen dwars door ons heen. We hopen dat er een lied voor gestrande reizigers bij is.

De kuilen rond en onder de wielen worden indrukwekkend
Onder de bus is een gebied waar gewerkt is, een gebied dat we op ons duimpje kennen. Ondanks dat zijn er toch nog hoofden die tegen het chassis botsen, vingers die onder vallende stenen blauw worden en kuiten die door de schoenen van de gravers geraakt worden.
Het bouwen van de weg onder de bus gaat maar door. Dag in dag uit ontstaan nieuwe stukken weg. Sommige hebben een bijzondere schoonheid en getuigen van ons groeiend gevoel voor Indiase wegenbouwkunde.
Eerst een diepe kuil graven, dan palmtakken er in. Daar bovenop een speciaal soort rood zand. Daar weer op het gesteente, keurig gelijk geklopt met een zware hamer.
Palmtakken zijn al eerder gebruikt bij de intocht van Jezus. Ze moeten in ons geval ook de verlossing brengen.

Het is de reizigers nu wel duidelijk
De gebeden zullen ons niet uit de omklemming van de aarde verlossen.
We besluiten op zoek te gaan naar een bulldozer.
Een telefoontje met een relatie in Panjim, Remo, brengt ons op het spoor van een bulldozer van het ministerie van agricultuur. Een vriendelijke baas wil dat ding wel beschikbaar stellen maar helaas is het monster juist die morgen naar een klus ver weg vertrokken.

Nu moet het maar afgelopen zijn
Wij zoeken contact met het leger. Via politiefunctionarissen die wij kennen van het visa-bureau krijgen we een officiële brief met een verzoek om hulp. Als we bij het leger aankloppen houden ze goede vrijdag.
We zitten pas veertien dagen op deze plek , waarvan pas zeven dagen in de wetenschap dat we echt vast zitten. De jongetjes komen niet zo vaak meer kijken, het nieuwtje is er voor hen af.
We hebben een vaste plek in het landschap gekregen.

Contacten met het leger hebben een voorspelbaar verloop
De aardige kapitein wil wel helpen maar heeft dekking nodig van een hoger geplaatst persoon. De majoor die op het materieel past heeft niets aan de toestemming van de stafofficier en verlangt dat de headcommander toestemming geeft. De headcommander is even onbereikbaar omdat de generaal net op bezoek komt. Het eind van het liedje is dat de uiteindelijke toestemming voor het krachtig trekkende voertuig niet gegeven wordt. Het blijft waar het is: onbereikbaar voor burgerdoelen en zeker voor buitenlandse slachtoffers.

Dan klinkt er geronk in de verte
Het geluid is vermengd met harde popmuziek. Er verschijnt een rode truck die veel weg heeft van een Duitse overvalwagen. Daar achter een zandkleurig voertuig met open bestuurderscabine en een langharige Duitser aan het stuur.
Het zijn de contacten die gemaakt zijn in de plaatselijke onderwereldkroeg 'The Coconut Inn'

Een poging die er hoopvol uitziet
Het legervoertuig heeft vierwielaandrijving. Gierend en springend op zijn wielen trekt en rukt de truck. Ook de bus bromt en puft, maar er komt geen beweging in. Eén van de Duitsers raakt opgefokt en begint op ons te schelden met veel 'Scheisze en Arschlog'. Gelukkig is een andere vogel cooler, maar er uit komen we niet.
Het dringt tot ons door dat er iets met de achteruitkoppeling is. Zo'n prachtige bus met zijn automatische versnelling is uitermate geschikt om in dienst van Centraal Nederland alle dorpen in de Beemster langs te gaan. Keurig stoppend om oma's op weg naar de stad te laten instappen. Twintig jaar later, midden in een zandvlakte met palmbomen laat de met luchtpijpjes bestuurde versnelling van de bus het afweten.
Zou het vooruit te proberen zijn? De Duitsers zien er niet tegenop, maar het zal een moeilijke rit door het zand zijn, dat wel.
Het voertuig graaft zich grommend met alle vier wielen in de grond, maar de bus volgt niet.
Alweer een poging en nog steeds geen redding.

Onze bus is van het merk Leyland
In India rijden uitsluitend taxi's van het merk Ashok Leyland rond. Er moet dus een monteur te vinden zijn die verstand van onze Leyland heeft.
Als we rondvragen blijkt er zo'n monteur te zijn, maar die woont bij zijn mensenschuwe moeder. Die slaakt slechts kreten als we vragen waar haar zoon te vinden is. Ook haar buren willen niet met ons praten, maar uiteindelijk horen we dat de zoon meestal 's avonds om acht uur thuiskomt.
De monteur is bereid om bij het schijnsel van een petroleumlamp in de buik van de Luchtbus te kruipen. Hij blijkt nog nooit een bus met 'Automatic gear' gezien te hebben. "This is the first in Goa" Na veel gedoe in het donker is zijn diagnose dat de versnelling niet stuk is. Er komt een inwoner van Candolim langs. Hij is door een paar Engelse toeristen op ons spoor gebracht. Zijn deskundigheid stamt uit Abessinië waar hij in de Tweede Wereldoorlog was en waar dit soort dingen met een versnelling altijd aan een gebroken pennetje lag.
Resultaat van deze dag: we slapen nog steeds in een bus die een beetje scheef hangt.

De volgende dag is het feest
De Luchtbus is precies een jaar onderweg. We vieren het met het oplaten van heteluchtballonnen en het drinken van een soort portwijn. Daarna begint de dagelijkse Zenroutine weer.
De oude wijze mannen uit het dorp laten ons weten dat het goed zou zijn een offer te brengen in het nabijgelegen tempeltje. Het offer moet bestaan uit wierook, een banaan en wat olie voor de lamp.
We brengen het offer. We staan immers onder een 'Banyantree' en dat is een heilige boom in India.
We branden in één moeite door ook een paar kaarsjes in de katholieke kapel dan zijn we ook van die kant gedekt.

We maken kennis met Pete and Sally
In Engeland doen die dingen die veel overeen komen met de activiteiten van het Ballongezelschap.
The Magic Bus trekt hun aandacht en in tegenstelling tot de Bagwanvereerders, die af en toe een praatje maken maar verder geen hand uitsteken, bieden Pete en Sally hun hulp aan. Ze weten dat er landgenoten van hen ergens in India op expeditie zijn met een groot zeswielig voertuig.
Ze stappen op hun motorfiets om in Ajunabeach te proberen contact met ze te maken. Dat verloopt gunstig maar er kan niet meteen tot actie overgegaan worden omdat de accu's uit het monster vervangen moeten worden. Er zijn steeds accu's in het spel.

Een nieuw plan rijpt langzaam
Als de 'achteruit' het niet doet is een voor de hand liggende conclusie dat we vooruit moeten. Die rit vereist echter een ruimere bocht door steeds meer zand. Maar daarna gaat het heuvelafwaarts en dat moet in ons voordeel werken.
Wat hebben allemaal voor dit plan nodig?
Indiase adviseurs raden ons aan bushes te gebruiken die kunnen door een aantal arbeiders voor tien rupees per man per dag onder hun leiding gekapt worden. Een ander advies is om op contractbasis met arbeiders in zee te gaan omdat ze anders niet hard genoeg werken. We hebben planken nodig, mangohout is het goedkoopste, maar de aanschaf zou minstens 800 rupees kosten. De zagerij is niet bereid het gebruikte hout na afloop weer terug te kopen. We hebben veel vertrouwen in de palmbladeren, dus daar gaan we het mee doen.
De anschaf van palmbladeren komt langzaam op gang. De gebruikelijke prijs is vier takken voor een rupee, maar omdat we grootafnemers zijn betalen we een rupee voor vijf takken.
Als de jongetjes door hebben dat er geld te verdienden valt klimmen ze als aapjes de palmen in en slepen veel takken tegelijk aan. Toch valt het niet mee een honderdtal, dat we nodig hebben, bij elkaar te krijgen. De mensen uit het dorp maken zich klaar voor de Monsoon en daar hebben zij zelf gevlochten palmbladeren voor nodig om de omgewaaide daken en stallen te repareren.

We bouwen een ander type weg
Die zal zich in een sierlijke bocht tussen de cocospalmen buigen.
De meningen over de afmetingen van de bus verschillen nogal maar uiteindelijk ligt daar een weg waar we vertrouwen in hebben. De bochten zijn keurig versterkt met rode aarde. Meestal wordt die aarde aangedragen door vrouwen die het meeste werk aan de weg verrichten. De ijzeren pannen die ze daarvoor op hun hoofd dragen hebben wij niet. Wij moeten het doen met een koffer waar de bodem steeds uitvalt of het afwasteiltje dat ook snel onklaar is.
Als de palmweg klaar is en de banden gedeeltelijk leeggelopen zijn om hun draagvlak te vergroten breekt weer de tijd aan voor offers in het tempeltje.
Een stoet bestaande uit Rudolph in wit pak met hoge hoed en orgeltje. Kleine Ieme, gekleed in het Amsterdamse stadswapen. Zijn duim in de mond en zijn andere hand aan zijn piemel. Montje, gekleed als priesteres, draagt de offergaven. Tenslotte Henk met het Paraplutheater.
De stoet gaat driemaal om de bus terwijl de bewoners van het dorp toestromen. Het tempeltje is een simpel en eerlijk bouwwerk met een voorhal van gevlochten palmbladeren. Iedereen propt zich in de voorhal zodat de ceremonie een beetje in het gedrang komt.
Het Paraplutheater geeft buiten een voorstelling met begeleiding van fluit en orgeltje. Het is het verhaal van de gestrande reizigers en hun leven te midden van de bevolking van Candolim.
Een grote groep dorpsbewoners kijkt toe. De ouderen zijn wel tevreden met onze voorstelling. De jongeren zijn het af en toe niet eens met de tekst als aangestipt wordt dat de jongetjes wel eens cocosnoten jatten.

Op aanwijzingen van de bewoners worden de offergaven op het altaartje gebracht.
We moeten nadrukkelijk erbij uitspreken waarvoor deze gaven bedoeld zijn: loskomen uit het zand en onze gestolen spullen terug. Het is een indrukwekkende vertoning en we hopen dat het zal helpen.

We zijn precies veertien dagen bezig
We halen de zware spullen van het dak af. Pete helpt ons.
Ook brengen we een paar verbeteringen aan de palmweg aan. Eigenlijk zou nu het moment er moeten zijn dat we met een rotvaart door het zand vliegen. Wat houdt ons toch tegen? Is het niet zo dat de bus in Griekenland een paar keer op eigen kracht uit het zand gekomen is? Zijn we onzeker over de stevigheid van de weg?
De geworpen I Tjing spreekt over het 'omhoogdringen', zoals bomen dat doen. Met inspanningen verbonden, maar zonder vrees en hoop. Er is ook sprake van 'tegemoetkomen' een gevaarlijke en weinig gunstige situatie vanwege de mogelijke consequenties die tijdig onderkend moeten worden en daarmede te vermijden zijn.
Daar moeten we nog wel even over nadenken.
De bus zal vandaag niet gaan rijden. We zullen wachten op het reuze voertuig van de Engelse expeditie.
Het blijkt dat de Engelsen de Luchtbus nog kennen van de tijd dat hij nog Magic Theaterbus was en ze in Amsterdam naast elkaar op het Museumplein geparkeerd stonden. Het is een extra stimulans om ons te helpen. De accu's zijn er inmiddels en zodra die gemonteerd zijn, hetgeen wel even zal duren want de afmetingen kloppen niet, zullen ze komen.
In afwachting daarvan nemen we een vrije dag.

De mensen in het dorp verbazen zich erover dat we nog steeds vast zitten
In de theehuizen zijn we het vaste onderwerp van het gesprek. De lijst van adviezen wordt steeds langer. Er is nu ook iemand die voorstelt om vijftig teertonnen, die gebruikt worden bij de wegaanleg, open te knippen en plat te slaan om daarmee rijplaten te verkrijgen. Een prachtig idee, maar waar halen we zo snel vijftig teertonnen vandaan en op welke manier knippen we ze open?
Met jaloerse blikken kijken we de af en aan rijdende bussen van de plaatselijke vervoersmaatschappijtjes na. Elke onderneming heeft maar één of twee bussen. We kennen ze allemaal. Ze hebben mooie namen en zijn prachtig beschilderd. Van één van de chauffeurs wordt beweerd dat hij altijd dronken is. De kaartjesverkopers dragen een plankje vol kleurige biljetjes. Dan heb je de fluitist. Dat is de man die de chauffeur op de hoogte stelt van de obstakels rond de bus. Vooral bij het achteruit rijden is het een hels concert. Een aanhoudend gesnerp wil zeggen dat alles goed gaat. Twee gillende stoten is stoppen.
Zoals alle voertuigen hebben de bussen prachtige claxons die op de smalle wegen voetgangers en fietsers de greppels in jagen. De bussen blijven soms rustig wachten op de apotheker, die in de verte komt aanrennen met een spoedrecept, ondanks het geschreeuw van de andere passagiers dat iedereen te laat op zijn werk komt als de bus niet meteen vertrekt.

In de thee- en eethuisjes gaat het dagelijkse smoezelige bedrijf voort
Er worden batji's, bordjes met wat bonen en groente in scherpe saus met vieze glazen water uit een grote kruik, geserveerd.
De keukens van dergelijke tentjes zijn een toonbeeld van smerigheid waar je niet aan moet denken als je de batji's eet die best lekker zijn. De eigenaars van dergelijke tentjes bedrijven hun nering geroutineerd op dezelfde manier als in een groot restaurant. Jongetjes rennen rond om het vuile vaatwerk op te halen zodra je het laatste hapje op hebt want zoveel borden en glazen zijn er niet.
Het zijn goede plekken om even uit te blazen en om wat mensen te spreken.
Voor het eethuis heeft een 'slager' een in de lengte doorgesneden zwijn op de weg uitgestald. Hij staat met een stok en een mes op klanten te wachten. De stok dient om de honden, die in een kring om de uitstalling van grauw vlees zitten, weg te meppen.
We eten vandaag maar geen vlees.

Dan breekt de dag aan dat de bus vol zit
Druk pratende mensen van verschillend slag.
In de eerste plaats is daar John, een koboltachtig mannetje met een grijze baard. Hij is al zeven jaar onderweg en zojuist losgelaten uit een Griekse gevangenis. Hem kan je niets meer vertellen over reizen. Hij is een leader en zal ons redden. Verder in het gezelschap een Hollander met ingewikkelde verhalen over politie en het ontbreken van geld. Er is een andere Hollander die geen normaal woord Nederlands meer kan spreken. Er zijn drie, in luchtige broeken gestoken, meisjes. Verder een Canadees, twee gitaarspelende Engelsen en de zoon van John.
Het gezelschap is aangekomen in 'Big Mama', een groot witgeschilderd open voertuig uit het Duitse leger. We moeten niet twijfelen, deze truck zal ons lostrekken.
Maar eerst moet er gerookt worden.

Er is besloten om achteruit de weg op te kruipen
Daarvoor moeten de banden, die we eerst leeg hadden laten lopen om de palmweg te volgen, weer opgepompt worden. Onze accu's zijn weer leeg en het oppompen gaat met behulp van een slang die van onder de motorkap van Big Mama komt. Dat kost een half uur per band en we hebben zes wielen.
Het geronk van de motor overstemt het gitaarspel, maar niemand die zich daar aan stoort.
Als een veldheer zet John zijn strategie uiteen.
Met weidse gebaren schetst hij de te volgen route.

'It was not a simple operation as John has anticipated. Fundamentally he had an ordered mind, understood machines easily and clearly. His motorreflex actions were practical, not emotional. My mind does not work to that pattern and nor dit the Balloon Gezelschap, alas'. (from Pete's diary)

Nog een laatste blow aan de chilm en het gaat gebeuren
Kabel vast en trekken. Grommend gaan de wielen van Big Mama diep in het zand. De bus gaat even mee maar zakt dan weer in zijn kuilen terug. Met het inkorten van de kabel staat Big Mama op steviger bodem en met veel geruk en getrek komt er beweging in de bus. Twee terreinplaten onder de wielen van de truck zorgen er voor dat de bus vrij komt. Van het plan om de bus met een grote boog door het zand in de goede richting op de weg te zetten moet veldheer John afzien.

De moeilijke manoeuvre begint
Eerst moet een tak van de heilige boom afgezaagd worden. Er loopt wit sap uit de tak. Zouden de goden dit wel goedkeuren? En hoe denkt de Kingcobra er over dat we aan zijn huis zitten?
De tak valt en is korte tijd later op geheimzinnige manier verdwenen. Is hij ingepikt door de jongetjes die weer in groten getale om de bus heen hangen.
Met veel geschreeuw en gebaren wordt de bus achteruit de helling afgetrokken. De een schreeuwt "straigt" een ander "brake". John verstaat "brake" en stopt. Rudolph verstaat "straight" en draait de wielen recht. Langzaam boren de twee stangen, waar de fietsen aan horen te hangen, zich in de achterkant van de truck. Remmen kan niet want er is te weinig druk en de handrem kan niet op tegen de zwaartekracht. De schade valt mee. John springt briesend rond. Zijn deskundigheid is geknakt. Zijn cockney-Engels galmt zwaar tussen de palmen.
Na veel gevloek gaat de gebaarde kapitein weer achter het stuur zitten.
Af en toe dreigt het weer mis te gaan. Een palmboom wordt bijna geraakt, wielen gaan bijna weer van de weg af en de bocht lukt niet helemaal.
Mannetje John raakt steeds meer opgefokt en vloekt en tiert als een dokwerker. Hij springt als een gek op en af zijn truck die eigenlijk helemaal niet op zijn formaat gebouwd is. Gelukkig trekt de machine zich van al dat gedoe zich niets aan en doet wat van hem verlangd wordt.
Met veel geploeg staat de bus eindelijk weer onder de heilige boom met zijn neus in de goede richting.
De wind trekt verkoelend door de bus en iedereen is tot rust gekomen. Zelfs John de veldheer is weer aanspreekbaar. Het is gelukt. toch is er geen overwinningsgevoel. Het was geen langzame weg naar een hoger gelegen doel. We hebben er een beetje moeite mee.
Rudolph voelt hoe zwaar de verantwoordelijkheid is die op hem rust. De bus vertrok uit Holland met drie chauffeurs, er is nog maar één over.

De vis die voor de lunch bestemd is begint een beetje te ruiken
De koppen moeten er af, maar tijd om te bakken is er niet. Er moeten weer potten thee komen.
Het Engelse reisgezelschap is aan de uitbarstingen van hun leader gewend. Ze maken er een gezellige picknick op het strand van.
De accu's gaan voor de zoveelste keer naar Mapsa om opgeladen te worden, een nieuwe periode voor de reizigers breekt aan.
In de avond geven zware onweersbuien verkoeling, maar kondigen ook de monsoon aan.

We moeten maar eens op weg gaan
Precies drie weken hebben we gewerkt met de Zenkunst om een bus te begrijpen en hem uit het zand te kunnen begeleiden.
Drie weken hebben we ervaren dat de dingen gaan zoals ze gaan.
We hebben veel geleerd.

Henk van Faassen




> meer reisverhalen

4 11 2017