Huisnummers


> startpagina


tussen taal en beeld

typografie

Ieder huisje heeft zijn kruisje,
maar ook een nummerbordje
naast de deur
.

Wie ook een opmerkelijk nummer aan de gevel heeft kan dat hier met een afbeelding opsturen.



Een zoektocht tussen liggende huisnummers

Op een avond ben ik op weg naar een feestje in de v.Hengelstraat.
Het is in een mooi appartement in het Amsterdams havengebied.
De architect heeft een nieuw concept bedacht waarbij men met zijn automobiel, bij wijze van spreken, zo het huis binnen kan rijden.
De huisnummers zijn verlicht, en toch onleesbaar vormgegeven.
De cijfers liggen plat op hun rug boven elkaar in plaats van netjes naast elkaar zoals cijfers zich horen te gedragen.
Ik krab mij op mijn kop, sta ik nu bij 69 of is het 96? Het is maar van welke kant je komt.
Gelukkig hoor ik feestgedruis uit één van de huizen in de overigens doodstille donkere straat. Daar moet ik wezen, daar is het leuk.


Nr.96 De postbode krijgt pijn in zijn nek in de van Hengelstraat.




Nr.69 Zo hoort het eigenlijk, met een lampje er boven.




Nr. 5 Bestaan er ook ijdele huisnummers?


Nr.555 Op de Prinsengracht is geen ruimte voor cijfers naast elkaar


Nr.21 Spui Amsterdam. Maagdenhuisbezetting (1969)


Nr.21
Aanbellen bij het Maagdenhuis



En even de schade opnemen. (2015)



Wie let er in Antwerpen bij deze gevelversiering nog op het huisnummer?




Oude en nieuwe huisnummers

De eerste officiële nummering voor Amsterdam werd in 1795 bedacht door Jean Henri van Swinden (1746-1823), hoogleraar wis- en natuurkunde aan het Amsterdams Athenaeum Illustre.
Hij stelde voor om elke gracht of straat geheel op zich zelf te nummeren.
Aan de ene kant van een straat werd van begin tot eind oplopend genummerd, vervolgens liep het aan de overkant in omgekeerde volgorde terug.


Nr.672 Keizersgracht.

Boven de deur van het Museum van Loon staat nummer: D7G15 No'712, dat is een verwijzing naar het district en de grondvergadering, de verponding, waar de belasting over geheven werd.

672 is het huisnummer uit 1795 met de vermelding van AA22 als het buurtnummer.

Eeuwenlang werden gevelstenen en uithangtekens gebruikt als huisaanduiding.

Willem Clermont woonde in 1712 bijvoorbeeld op de Nieuwe Zijds Achterburgwal tussen de Korsjespoortsteeg en het Kattegat daer het Hemelryk uythangt.

Jan Schrijver, groenteventer op de Prinsengracht, was te vinden bij de brouwerij van het Roode Hert, in de gang naast de Winkelhaak, op de achterkamer.
Na de invoering van huisnummers was groenteman Jan Schrijver te vinden op de Prinsengracht 365-1A.
Die nummering danken we aan de Franse tijd.

Het allereerste begin

De huizen op de Parijse brug Pont Notre-Dame kregen in 1512 als eerste nummers. Dertien jaar eerder was de oude houten brug ingestort en er kwam een nieuwe van steen. Tegelijkertijd werden achtenzestig gelijke etagewoningen gebouwd. Om ze uit elkaar te kunnen houden werden ze voorzien van vergulde cijfers. Aan de ene kant van de brug kregen de huizen even nummers, en aan de andere kant oneven nummers.



De uithangborden met alle mogelijke motieven, die daarvóór gebruikt werden om een adres te vinden, werden langzamerhand vervangen door huisnummers.

Napoleon heeft er voor gezorgd dat dit in zijn hele rijk huisnummers aan de gevels kwamen.


Stadsherstel


We herstellen alles, maar zijn de huisnummers vergeten.




Nr.13 Hier wonen geen bijgelovige mensen


 


Nr.38 Met een verfbom op bezoek bij het Duitse consulaat in Rotterdam.




Wiskundig inzicht bij de postbestellers is met dit huisnummer wel nodig.


Nr.56
Een huisnummer met voortschrijdende obesitas.




De nummering is en paar keer veranderd


Dat ging niet probleemloos.
Nog geen anderhalve eeuw geleden nummerde de gemeente niet per straat, maar per buurt.
Het betekende dat bijvoorbeeld de Prinsengracht door achttien apart genummerde buurten liep. Daarmee kwam op een lange gracht nr.514 wel zesmaal voor. Dat was wel erg verwarrend, zeker voor mensen die de buurten niet goed kenden.

Tegenwoordig worden de van noord naar zuid lopende straten vanaf het IJ genummerd: de westkant even, de oostkant oneven, in de volgorde van de straatdeuren.
In de stad zijn deze hoofdregels te zien, maar er zijn natuurlijk uitzonderingen op de regel, bijvoorbeeld van straten en grachten die bij de Amstel beginnen met nummeren.

Curieuze uitzondering
De evenwijdig aan elkaar lopende Rustenburgerstraat en Van Ostadestraat nummeren tegen elkaar op.
De Rustenburgerstraat was bij de annexatie van Nieuwer-Amstel al bebouwd en genummerd.
Die tegendraadse nummering werd toen maar aangehouden.


Koffiehuis genaamd Oor


Nr.171 Lindengracht Amsterdam


Vroeger was hier een Jordaans koffiehuis genaamd 'Oor'.
Na de renovatie is het woonruimte geworden. Ter herinnering aan dit illustere koffiehuis is een ornament vervangen door een afgietsel van het oor van de zoon van de huidige eigenaren.
Je ziet het als je het weet, maar anders loop je er gewoon voorbij!



Nr.58 sint Vincentiusstraat, Evere België


Hier woont een motorduivel die uit onderdelen van zijn motor het huisnummer gelast heeft.
Voor de duidelijkheid moet je eerst even bij de buren kijken.



Nr.40 Met veertig spijkers?


Nr.4,
even goed kijken



Nr.85
Er zijn meerdere knutselaars bezig.



Nr.87
De koffie is er niet te drinken, maar daarom wordt de tent niet gesloten.




De Via di Torrevecchia is de winkelstraat in een Romeinse buitenwijk.

Via di Torrevecchia 94a
De kapperszaak van Maurizio Briccolani.

Bron: Pauline Valkenet in Trouw





Via di Torrevecchia 99
Het schoenmakerswinkeltje van Stefano Girini



Via di Torrevecchia 19b,
Een smalle kledingzaak van Marina Sorbara.



Via di Torrevecchia 74
Een winkeltje van Imma Libertino. Ze verkoopt veganistische koekjes, handcrèmes met rododendron, shampoos met jasmijn en suikervrije chocolaatjes.


 




Typografisch Design

Bedenkelijke hoogstandjes zijn overal te zien. Of dat bijdraagt aan de vindbaarheid van een bepaald adres is de vraag.
Prachtig dat in glas geëtst symbool, maar wat zou het betekenen? Het zou best een disign versie van een 'gaper'kunnen zijn zoals die vroeger bij de drogist hing.
Of is het toch nr.8 met grootheidswaan?



Als architecten aan het ontwerpen van huisnummers gaan, dringt de fuctionaliteit van de schroefjes waarmee ze vastgezet moeten worden zich op. Bij bepaalde cijfers kan een 4 er als een 6 uit komen te zien.




Nr.7
De hoefsmid heeft een hoefijzer tot zijn huisnummer gesmeed.



Nr.12
In Hasselt met wat dunner metaaldraad gelast.

De gemeenteraad heeft bepaald dat de huisnummers wat speelser ontworpen moeten worden.






Nr.8
Het winkeltje op de Elandsgracht rijmt op acht






Nr.8
Huisnummers voor brildragers



Cijfers



In tegenstelling tot letters staan cijfers op zichzelf.
Een enkele letter wordt pas in een woord onderdeel van de betekenis ervan.
Een cijfer betekent wel iets. 80 is geen woord maar een getal ongeacht of het tachtig, quatre-vingt of eighty heet.
Cijfers zijn de stiefkinderen van de typografie. Ze worden op school ook verwaarloosd, als de kinderen ze maar in duidelijke kolommetjes onder elkaar optellen en aftrekken. Aldus de vormgever Gerrit Noordzij.




De tussenvormen bepalen het beeld. De oren van Mickey Mouse, een hartje en de muts van een kabouter verdringen de herkenbaarheid van het getal.





Nr.14 of het spiegelbeeld van 41 ?


Nr.12
Het is een mozaïek, plak uw eigen huisnummer


Nr.11
Woont hier een elfje?





Nr.10a - 16
De huizen zijn verborgen achter de Turkse Keizerspoort in de Hazenstraat Amsterdam Jordaan



Nr.12
De bewoner is vertrokken.

.De Amsterdamse School

Huisnummers vertonen in hun uitvoering ook typische kenmerken van de Amsterdamse School, vergelijkbaar met de typografie in het tijdschrift Wendingen.
Bij de latere gebouwen van in de Amsterdamse School is het één van die kleine details waarin de architecten hun ongebreidelde fantasie hebben uitgeleefd.
De overvloedige versieringen én de letters en cijfers werden opgebouwd uit hetzelfde eenvoudige typografische materiaal. Hierdoor ontstond een eenheid tussen de cijfers en de versieringen, maar de leesbaarheid werd er bepaald niet door bevorderd.



Nr.71 en 42
Van Speijkstraat Amsterdam West, wat een verschil.


De Amsterdamse school is een stijl die je in van alles terugvindt: gebouwen, straatmeubilair, lettertypes, meubels en gebruiksvoorwerpen.
Maar dus ook in de belettering van de gebouwen.



Dat kan in steen zijn, in hout zoals de uitgebeitelde huisnummers in de kozijnen van de voordeuren in de Vrijheidslaan of in metaal zoals de letters op de felblauwe brievenbussen van de voormalige Gemeente Giro. 

De ontwerpers lieten hun fantasie de vrije loop en meestal werden alleen die letters getekend die voor een bepaald doel nodig waren. Ondanks alle kritiek over de leesbaarheid werd deze stijl in Amsterdam een ware mode.


Nr.363 en 364
Ze wonen op de Nassaukade in Amsterdam Centrum naast elkaar.




Nr.24 en 26
In de J.M.Coenenstraat, wonen ze naast elkaar of niet?


Nr.34 Gabriël Metsustraat en Nr.18 Waverstraat.


Nr.19
Bronckhorststraat.
De Amsterdamse school is wel wat dikbuikig.



Vreemd genoeg is dit een doodlopend straatje in Oostende


Nr.3554
Een huisnummer uit een hele lange stra
at



Nr.3
Art Nouveau in Nijmegen (1903)



Dit zijn typische huisnummers uit Nijmegen. Het is niet bekend wie de ontwerper is. Ze zijn van een soort gietaluminium gemaakt.




In de stad Utrecht heeft de eerste bovenwoning vaak het toevoegsel BIS, een tweede bovenwoning krijgt de aanduiding BIS A


Vóór 1795 werden de huizen in Amsterdam herkend aan een straatnaam en de eventuele naam van het pand. Bovendien werd vermeld in welke wijk van de stad een huis gelegen was. Maar dan moest je wel vooraf de wijkindeling kennen.









Amsterdamse school nummers zijn wel mooi, maar voor alle zekerheid ook een paar met een moderne typografie.
Overigens let eens op de deur, ook helemaal schuin in de A.S.Stijl. Zelfs de naambordjes moeten meedoen.



Nr.64a
Voorlopig, de nummerbordjes zijn nog niet klaar.



Nr.66 min zes is zes



Ook de eenzame buurman moet er aan geloven.
De postbestellers willen niet graag omhoog kijken, de huisnummers horen bij de nieuwe brievenbussen.



Een nieuwe tijd

De richtlijnen zijn in het verleden niet overal consequent toegepast.
De Dienst Persoons- en Geo-informatie (DPG). regelt de huisnummering.
Aan een pand in Noord is ooit het huisnummer 5½ toegekend, dat zal niet meer voorkomen.
Sinds 1995 is ook het Romeinse cijfer formeel afgeschaft omdat computers dat niet konden begrijpen. Vrijwel niemand weet dat, het cijfer moet langzaam uitsterven.



 

Er is onderscheid tussen woonboten, woningen, winkels en kantoren en woonwagens.
Toen de eerste pinautomaten werden geplaatst, dreigden die even allemaal een huisnummer te krijgen. Het energiebedrijf weigerde anders stroom te leveren.
Tegenwoordig krijgt de ligplaats een nummer, een adres zegt nu alleen nog wat over de vindbaarheid.
Dat is het uitgangspunt vande wet Basisregistraties Adressen en Gebouwen (BAG). Die bepaalt dat er vanaf 2011 in heel Nederland met dezelfde regels wordt gewerkt. Geen verwarring wat dat betreft.

Over de vormgeving is nog geen wetsvoorstel ingediend.



Alfabetisch



Nr.101 G
Ik woon op de eerste verdieping.
De letterschilder zet de toevoeringen in de alfabetische volgorde.
Mijn bezoekers volgen een visuele lijn en verwachten dat ik in het benedenhuis woon.




   
 



Sjablonecijfer

 



Gelastcijfer

 


Blotemensencijfer

door Anthoon Beeke

 



Monumentaalcijfer
door Robert Indiana

 

Bronnen o.a.:
Ons Amsterdam /
Moors Magazine /
Hans Illy /
Gerrit Noordzij /
Jo Huylebroeck /





letters en geletterdheid